Mga anak, sahod, at sambahayang nagbibilang ng kalamangan

Ang matinding pahayag ni Raquel na mamamatay siya kung wala siyang anak ay napakaikli at tuwiran sa Hebreo, na may diwang kung hindi, patay ako. Sa kalaunan ay magkakaroon siya ng dalawang anak. Ngunit sa pagsilang sa ikalawa, si Benjamin, mamamatay siya sa daan patungong Ephrath ayon sa Genesis 35:16–19.

Ang tanong ni Jacob kung siya ba ay nasa kalagayan ng Dios ay halos kapareho ng tanong na sasabihin ng anak ni Raquel na si Jose sa kaniyang mga kapatid sa Genesis 50:19. Dito, galit na itinatanggi ni Jacob na kaya niyang ibigay ang ipinagkait ng Dios. Kay Jose naman, ang parehong kaisipan ay gagamitin upang tanggihang ilagay ang sarili sa lugar ng Dios sa paghihiganti.

Ang Hebreong pananalita sa pagkakaroon ng anak sa pamamagitan ni Bilha ay literal na may diwang maitayo si Raquel mula sa kaniya, ibbaneh. Ganito rin ang sinabi ni Sara nang ibigay niya si Agar kay Abram sa Genesis 16:2. Magkaugnay sa tunog ang ben, anak, at banah, magtayo. Ang panganganak sa ibabaw ng mga tuhod ay tanda ng pagtanggap sa bata, gaya rin sa Genesis 50:23.

Ibinigay si Bilha kay Jacob bilang asawa, gamit ang salitang Hebreo na ishah. Ngunit sa Genesis 35:22 tinatawag siyang pilegesh, isang babae na karaniwang isinasaling kalunya. Ipinakikita ng dalawang katawagang ito na ang katayuan ng isang alilang ibinigay bilang asawa ay hindi kapareho ng pangunahing asawa, ngunit higit din sa karaniwang kalagayan ng isang alipin.

Ang unang anak ni Bilha ay magiging pinagmulan ng lipi ni Dan. Mula sa liping iyon nagmula si Samson, na ang amang si Manoa ay kabilang sa angkan ng mga Danita ayon sa Mga Hukom 13:2. Napakaikli ng tala sa kapanganakan dito, halos gaya ng isang talaan ng angkan, at walang ibinibigay na salita o damdamin mula kay Bilha mismo.

Ang Dan ay mula sa Hebreong din, humatol o magbigay ng katuwiran sa isang usapin. Sa pangalan, ipinahayag ni Raquel na pinakinggan ng Dios ang kaniyang kaso. Gagamitin muli ni Jacob ang salitang ito sa Genesis 49:16 sa pagpapala kay Dan. Kalaunan, ang lungsod na Dan sa malayong hilaga ay naging isang hangganang ginagamit sa paglalarawan sa buong lupain ng Israel.

Ang lupain ng lipi ni Nephtali ay naging bahagi ng Galilea. Si Barac ay nagmula sa Cedes-nephtali ayon sa Mga Hukom 4:6. Binanggit din sa Isaias 9:1 ang lupain ng Nephtali sa rehiyong nakaranas ng kadiliman at kalaunan ay iniugnay sa pagdating ng malaking liwanag. Kaya ang maikling tala ng ikalawang anak ni Bilha ay tumuturo sa isang liping magiging mahalaga sa kasaysayan.

Ang malaking pakikipagbaka ay naftulei elohim sa Hebreo, na maaaring mangahulugang napakalalakas na pakikipagbuno o pakikipagpunyagi tungkol sa pabor ng Dios. Ang pandiwang ginamit para sa nanaig ay yakhol. Iyan din ang salitang gagamitin tungkol kay Jacob sa Peniel sa Genesis 32:28. Kaya sinabi ni Raquel na nanaig siya laban sa kaniyang kapatid bago sabihing nanaig si Jacob sa kaniyang pakikipagpunyagi.

May apat nang anak na lalaki si Lea nang ibigay niya si Zilpa kay Jacob, kaya hindi kawalan ng anak ang dahilan ng kaniyang kilos. Bahagi na ito ng paligsahan sa pagitan ng magkapatid. Ang pahayag na hindi na siya nanganganak ay kapareho ng diwa sa Genesis 29:35. Sa isang talata lamang, ginaya ni Lea ang paraang ginamit ni Raquel sa pamamagitan ni Bilha.

Ang unang anak ni Zilpa ay si Gad. Kalaunan, ang lipi ni Gad, kasama ng Ruben, ay hihiling na manirahan sa silangan ng Jordan dahil napakarami nilang hayop ayon sa Mga Bilang 32:1. Napakapayak ng Hebreong tala sa kapanganakan, na sinasabing nagkaanak si Zilpa kay Jacob, habang malinaw ding kinikilala si Zilpa bilang alila ni Lea.

Ang nakasulat na Hebreo ay bagad, na may diwang nasa mabuting kapalaran, samantalang hinahati ito ng tradisyonal na pagbasa bilang ba gad, dumating ang kapalaran. Ang pangalang Gad ay kaugnay ng suwerte o kapalaran. Sa Isaias 65:11, binabatikos ang mga naghahanda ng handog para kay Gad, isang diyos na inuugnay sa kapalaran.

Si Aser ang magiging liping pinagmulan ni Ana na propetisa, na tinukoy sa Lucas 2:36 bilang mula sa lipi ni Aser at nagsalita tungkol sa sanggol na si Jesus sa templo. Ang pagkakasulat sa ikalawang panganganak ni Zilpa ay halos katapat ng tala tungkol sa ikalawang anak ni Bilha sa talatang 7, kaya magkaparis ang pagtatala sa dalawang alila.

Ang Aser ay nangangahulugang masaya o mapalad, at ang pahayag ni Lea ay gumagamit ng be-oshri mula sa parehong ugat. Ang ugat na ito ang nasa pambungad na pagpapahayag ng pagiging mapalad sa Mga Awit 1. Ang pandiwang ginamit sa pagsasabing tatawagin siyang mapalad ay kaugnay din ng Mga Kawikaan 31:28, kung saan kinikilala ng mga anak ang pagpapala ng isang mabuting ina.

Ang paggapas ng trigo ay karaniwang nasa Mayo at Hunyo, panahon ding nahihinog ang dilaw na bunga ng mandragoras. Ang Hebreong dudaim, mandragoras, ay kahawig sa tunog ng dodim, pagibig. Pinahahalagahan noon ang halaman bilang kaugnay ng pagibig at pagkamayabong, at binabanggit din ito sa Awit ng mga Awit 7:13. Malamang bata pa si Ruben, marahil mga apat o limang taong gulang.

Ito lamang ang tuwirang naitalang pag-uusap ng dalawang magkapatid hanggang sa sabay silang sumagot kay Jacob sa Genesis 31:14. Ipinahihiwatig ng tugon ni Raquel na may kapangyarihan siyang magtakda kung kanino sisiping si Jacob sa gabing iyon. Ibinigay niya kay Lea ang pagkakataong makasama si Jacob kapalit ng mga mandragoras ni Ruben.

Ang sinabi ni Lea na inupahan niya si Jacob ay gumagamit ng pinatinding anyo, sakhor sekhartikha, mula sa sakhar, upa o kaupahan. Iyan din ang bokabularyong ginagamit sa mga kasunduan ni Jacob kay Laban. Sa buong pangyayari tungkol sa mandragoras, walang naitalang tugon mula kay Jacob. Umuwi lamang siya mula sa bukid at nalaman niyang napagkasunduan na kung kanino siya sisiping.

Si Raquel ang nakakuha ng mga mandragoras, ngunit nanatili pa siyang baog nang ilang panahon. Si Lea naman, na ibinigay ang mga iyon, ang muling naglihi. Hindi iniuugnay ng talata ang paglilihi sa halaman. Sa halip, sinasabing dininig ng Dios si Lea, na nagpapahiwatig na siya ay dumalangin kahit hindi itinala ng Genesis ang mismong panalangin.

Ang pangalang Issachar ay naririnig bilang yesh sakhar, may kaupahan o gantimpala. Iniugnay ni Lea ang gantimpalang ito sa pagbibigay niya ng kaniyang alila sa asawa, hindi sa mismong kasunduan tungkol sa mandragoras. Kaya muling binibigyan niya ng kahulugan ang salitang ginamit niya sa pag-upa kay Jacob. Sa Genesis 49:14–15, ilalarawan ni Jacob si Issachar bilang malakas ngunit napasailalim sa paglilingkod.

Sa ikaanim na anak na lalaki, si Lea na ang ina ng kalahati sa labindalawang anak na lalaki ni Jacob. Mula sa kaniyang mga anak manggagaling ang dalawang liping may natatanging tungkulin sa Israel: kay Levi magmumula ang liping kaugnay ng pagkasaserdote, at kay Juda naman ang maharlikang linya. Kaya ang asawa na hindi gaanong minahal ang naging ina ng dalawang pangunahing linyang ito.

May dalawang laro sa salita sa pangalang Zabulon. Ang zeved ay tumutukoy sa isang kaloob o mabuting handog, samantalang ang zabal ay maaaring may diwang parangalan o manahan at kaugnay ng zevul, tahanang tinitirhan, gaya sa 1 Mga Hari 8:13. Umaasa si Lea na matapos siyang magkaanak ng anim na lalaki ay mananatili na si Jacob sa kaniya. Ito ang huling naitalang pag-asa niya tungkol dito.

Walang ibinigay na paliwanag sa pangalan ni Dina, kaya siya lamang sa hanay ng mga anak dito na hindi nilalagyan ng Genesis ng tuwirang kahulugan ng pangalan. Ang Dina ay mula sa ugat na din, paghatol, na siya ring pinagmulan ng pangalang Dan. Siya rin ang tanging anak na babae ni Jacob na pinangalanan sa Genesis, bagaman binabanggit sa Genesis 37:35 ang kaniyang mga anak na babae sa maramihang anyo.

Ang pananalitang naalala ng Dios ay ginagamit din kay Noe sa Genesis 8:1 at kay Abraham kaugnay ng pagliligtas kay Lot sa Genesis 19:29. Gagamitin din ito tungkol kay Ana sa 1 Samuel 1:19. Tatlong kilos ang magkakasunod dito: naalala, dininig, at binuksan. Sa isang maikling pangungusap, nagtatapos ang matagal na pagkabaog ni Raquel.

Ang kakutyaan ay mula sa Hebreong cherpah, ang kahihiyang kaugnay noon ng kawalan ng anak. Katulad na kaisipan ang sinabi ni Elisabet sa Lucas 1:25 nang kilalanin niyang inalis ng Panginoon ang kaniyang kahihiyan sa harap ng mga tao. Ang pandiwang asaf, alisin o tipunin, ay kahawig ng tunog ng pangalang Jose, kaya unang ipinapaliwanag ang pangalan sa pamamagitan ng pag-aalis.

Sa ikalawang paliwanag sa pangalan ni Jose, iniuugnay ito sa Hebreong yasaf, magdagdag. Kaya ang pangalan ay nagiging panalangin na dagdagan pa ng Panginoon si Raquel ng isa pang anak. Sa talatang 23 sinabi niyang Dios ang nag-alis ng kaniyang kakutyaan, ngunit dito Panginoon ang ginamit niya, mula sa pasasalamat sa nagawa na tungo sa paghiling para sa hinaharap.

Ang kapanganakan ni Jose ay waring naganap sa pagtatapos ng labing-apat na taong paglilingkod ni Jacob para sa dalawang asawa, batay sa Genesis 31:41. Kaya malaya na siyang umalis. Ang sariling dako ay gumagamit ng salitang maqom, na mahalaga rin sa Bethel. Ang pakiusap na siya ay payaunin ay kahawig ng kahilingan ng lingkod ni Abraham sa parehong pamilya sa Genesis 24:54.

Sa pagsasabing ibigay sa kaniya ang kaniyang mga asawa at mga anak, tila nasa kapangyarihan pa ni Laban ang pagpapahintulot sa kanila na umalis. Sa Genesis 31:43, aangkinin nga ni Laban na ang mga anak na babae at mga anak ay kaniya. Inihahambing ng ilang iskolar ang ganitong kalagayan sa sinaunang mga kasunduan kung saan ang lalaking nag-asawa sa pamamagitan ng paglilingkod ay maaaring mangailangan ng pahintulot bago isama ang pamilya.

Ang salitang isinaling napagkilala ay nichashti, na may diwang nalaman sa pamamagitan ng panghuhula o pagbasa ng mga palatandaan, mula sa ugat na nachash. Ang ganitong gawain ay ipinagbabawal sa Deuteronomio 18:10. Ginagamit din ang kaugnay na salita sa Genesis 44:5 tungkol sa kopa ni Jose. Sa sariling paraan ni Laban, natuklasan niyang pinagpapala siya ng Panginoon dahil kay Jacob.

Ikalawang pagkakataon na ito na si Laban mismo ang humihiling kay Jacob na pangalanan ang kaniyang kaupahan. Sa Genesis 29:15, ang naging sagot ni Jacob ay si Raquel. Ang pandiwang Hebreo na naqav ay may diwang tukuyin nang tiyak o italaga. Gayunman, sa Genesis 31:7 ay magrereklamo si Jacob na paulit-ulit na binago ni Laban ang kaniyang kaupahan.

Hindi agad nagbibigay si Jacob ng bagong halaga bilang sagot sa alok ni Laban. Sa halip, itinuro niya ang sariling tala ng paglilingkod at ang naging kalagayan ng mga hayop habang nasa pangangalaga niya. Sa Genesis 31:38–40, ilalahad niya nang mas detalyado at mas matindi ang parehong paglilingkod, kasama ang hirap ng init sa araw at lamig sa gabi.

Ang pariralang mula nang dumating si Jacob ay literal na may diwang sa kaniyang paa, leragli, na para bang dumarating ang pagpapala saanman siya tumuntong. Bihira ang ganitong idyoma. Sa loob ng labing-apat na taon ay naparami niya ang ari-arian ni Laban. Kaya ang huling tanong tungkol sa paghahanda para sa sarili niyang sambahayan ay isang usaping matagal nang naantala.

Sa pagtanggi ni Jacob na tumanggap ng anumang tuwirang ibibigay ni Laban, iniiwasan niyang maangkin ni Laban na siya ang nagpayaman sa kaniya. May pagkakatulad ito sa pagtanggi ni Abram sa mga ari-arian ng hari ng Sodoma sa Genesis 14:23 upang hindi masabing ang hari ang nagpayaman sa kaniya. Ang pagkakatulad ay isang pagpapalagay, ngunit malinaw ang pagtanggi ni Jacob sa tuwirang regalo.

Karaniwan sa rehiyong iyon ang mapuputing tupa at maiitim o maitim na kayumangging kambing, kaya ang mga hayop na may kakaibang batik o kulay ay mas kakaunti. Ang chum ay tumutukoy sa maitim o halos itim na kulay, na hindi pangkaraniwan sa tupa. Kaya humiling si Jacob ng mga hayop na naiiba sa karaniwang kulay, isang kaupahang sa unang tingin ay maliit lamang.

Ang pariralang tumutukoy sa haharapin ay literal na bukas, be-yom machar. Ang salitang para sa nakaw, ganuv, ay magiging mahalaga sa susunod na kabanata. Sa Genesis 31:19–20, kukunin ni Raquel nang palihim ang mga dios ng kaniyang ama at aalis si Jacob nang hindi ipinapaalam kay Laban. Ang malinaw na sistema ng pagkilala sa kaniyang mga hayop ay nilayon upang maiwasan ang paratang ng pagnanakaw.

Napakaikli ng tugon ni Laban sa Hebreo, hen lu, na may diwang narito, mangyari nawa. Mas tunog itong pagnanais o pagsang-ayon kaysa isang mahabang pormal na pangako. Tinanggap niya ang mga salita ni Jacob, ngunit sa mismong araw ding iyon ay kikilos siya sa paraang magpapahirap sa kasunduang iyon.

Si Laban mismo ang nagbukod sa araw ding iyon ng mga kambing na may batik at dungis at ng maiitim na tupa bago magawa iyon ni Jacob. Pagkatapos ay ipinagkatiwala niya ang mga ito sa kaniyang mga anak. Dito unang lumilitaw ang mga anak na lalaki ni Laban, at sa Genesis 31:1 sila ang magrereklamong kinuha ni Jacob ang kayamanan ng kanilang ama.

Ang tatlong araw na agwat ay naglalagay sa mga may markang hayop sa malayong distansiya mula kay Jacob. Ang parehong sukat ng panahon ay muling magiging mahalaga sa Genesis 31:22, nang mabalitaan ni Laban sa ikatlong araw na tumakas si Jacob. Sa gayon, ang distansiyang unang nilikha ni Laban upang mapangalagaan ang kaniyang sariling kawan ang magiging paunang bentahe ni Jacob sa pag-alis.

Ang pangalang Laban ay kaugnay ng puti, at kapansin-pansin ang mga larong salita sa Hebreo. Ang alamo ay livneh, mula sa kaparehong ugat, at binakbakan ni Jacob ang mga sanga upang lumitaw ang puti, lavan. Ang luz naman, na kaugnay sa almendro, ay dating pangalan ng Bethel ayon sa Genesis 28:19. Sa pananalita ng talata, pinaglalaruan ng gawain ni Jacob ang mismong pangalan ni Laban.

Ang mga bangbang ay mga kanal o daluyan patungo sa mga pinagpapainuman. Ang pandiwang yacham ay tumutukoy sa pagiging handang magparami at nagmumula sa ugat na may diwang init. Maraming sinaunang manunulat ang naniniwalang ang nakikita ng inang hayop sa panahon ng paglilihi ay nakaaapekto sa anyo ng anak. Kumilos si Jacob ayon sa paniniwalang iyon, ngunit sa Genesis 31:10–12 ang kinalabasan ay iuugnay sa kilos ng Dios.

Ang tatlong Hebreong paglalarawan sa mga anak ng kawan ay aqudim, nequddim, at teluim, para sa mga may guhit, batik, at dungis. Ang aqudim ay kaugnay ng aqad, magbigkis o magtali. Iyan ang pandiwang ginamit sa Genesis 22:9 nang gapusin ni Abraham si Isaac. Kaya ang mga hayop na may mga banda ng kulay ay parang may tali o bigkis na nakapalibot sa kanilang katawan.

Sa yugtong ito, hindi lamang mga sanga ang ginagamit ni Jacob. Inihihiwalay niya ang mga kordero at inihaharap ang kawan sa mga hayop na may guhit at sa mga maitim na kabilang sa kaniyang bahagi. Ang pahayag na ibinukod niya ang sarili niyang mga kawan ay mahalaga, sapagkat ito ang unang pagkakataon sa loob ng dalawampung taon na nagkaroon si Jacob ng kawan na maituturing na kaniya lamang.

Ang salitang isinaling malakas ay mequssharot, na literal na may diwang mahigpit na nabuo o matibay ang pagkakabigkis. Pinipili ni Jacob ang mas malalakas na hayop para sa pagpaparami at inilalagay ang mga sanga kapag ang mga ito ang naglilihi. Anuman ang kaniyang paniniwala tungkol sa mga sanga, ang pagpili sa pinakamalalakas na hayop para sa pagpaparami ay isang paraang may tunay na epekto sa kalidad ng kawan.

Ang salitang atufim para sa mahihina ay may diwang matamlay o nanghihina. Kaugnay na pandiwa ang ginagamit sa Jonas 2:7 tungkol sa pagkahapo o panghihina ng kaluluwa. Sa pagtatapos ng sistemang ginawa ni Jacob, inilalahad ng talata ang malinaw na paghahati: ang mahihinang hayop ay napupunta kay Laban at ang malalakas ay kay Jacob.

Ang paglago ni Jacob nang mainam ay umaalingawngaw sa paglalarawan kay Isaac sa Genesis 26:13, kung saan patuloy ding lumaki ang kaniyang kayamanan. Dito unang binabanggit na may sarili nang mga kamelyo si Jacob, kasama ng malalaking kawan, mga alipin, at mga asno. Kakailanganin niya ang mga kamelyong iyon sa Genesis 31:17, nang isakay niya ang kaniyang mga anak at mga asawa upang umalis.