Isang pag-alis na nangangailangan ng hangganan

Ang salitang Hebreo na kavod, na isinaling “karangalan” sa talata, ay may ugat na tumutukoy sa bigat o kabigatan. Kaya maaari itong maglarawan ng yaman bilang bigat na dala ng isang tao. Ang salitang ito rin ang ginagamit sa kaluwalhatian ng Panginoon sa Exodo 40:34. Para sa mga anak ni Laban, ang pag-unlad ni Jacob ay yamang nawala sa kanilang mana.

Ang pariralang Hebreo na kitmol shilshom ay literal na tumutukoy sa kahapon at sa araw bago iyon. Ipinapakita nitong hindi lamang minsang nagbago ang mukha ni Laban. Ang dating karaniwang pakikitungo niya kay Jacob, na tila bahagi ng araw-araw na gawain, ay napalitan na ng malamig at ibang anyo.

Ito ang unang naitalang pagsasalita ng Dios kay Jacob mula nang mangyari ang Betel, mga dalawampung taon na ang nakalipas. Ang pangakong “ako'y sasaiyo” ay inuulit ang diwa ng Genesis 28:15. Malinaw din ang direksiyon ng utos: hindi lamang lumayo kay Laban, kundi bumalik sa lupain ng kaniyang mga magulang at kamaganakan.

Ipinatawag ni Jacob sina Raquel at Lea sa bukid, malayo sa mga tolda at sa sinumang kabilang sa sambahayan ni Laban na maaaring makarinig. Kapansin-pansing si Raquel ang unang binanggit, bagaman si Lea ang nakatatandang kapatid at siyang ina ng mas marami sa mga anak ni Jacob.

Tinatawag pa rin ni Jacob ang Dios na “Dios ng aking ama.” Sa Genesis 28:21, ang panata niya sa Betel ay nag-uugnay sa pagiging kaniyang Dios ng Panginoon sa ligtas niyang pagbabalik. Hindi pa nagaganap ang pagbabalik na iyon. Ang kaugnayang ito ay isang hinuha, ngunit kapansin-pansin ang maingat na paraan ng kaniyang pagsasalita.

Ang Hebreong be-khol kochi ay nangangahulugang sa buong lakas ko. Hindi lamang inaangkin ni Jacob na nagsikap siya. Umaapela siya sa mismong nakita nina Raquel at Lea, sapagkat sinabi niyang alam nila ito. Kaya ang kaniyang paliwanag ay nakasalig din sa kanilang sariling saksi sa mga taon ng kaniyang paglilingkod.

Ang “makasangpu” ay tumutugma sa Hebreong aseret monim, sampung bilang, isang bilugang pahayag para sa paulit-ulit na pangyayari, gaya ng gamit sa Mga Bilang 14:22 at Job 19:3. Ang pandiwang hetel ay nangangahulugang paglaruan o gawing hangal ang isang tao. Kaugnay ito ng salitang ginamit ni Samson sa panlilinlang ni Dalila sa Mga Hukom 16:10.

Sa paglalahad ni Jacob dito, walang binanggit na binalatang mga tungkod o mga painuman. Anuman ang uri ng hayop na itinakda ni Laban bilang kabayaran, iyon ang ipinanganak ng kawan. Ibinibigay ni Jacob sa magkapatid ang kinalabasan, at sa susunod na talata ay ang dahilan nito, samantalang hindi niya isinasama ang sarili niyang paraan.

Ang pandiwang Hebreo na natsal ay maaaring mangahulugang agawin, iligtas, o alisin mula sa kamay ng iba. Ginamit din ito sa Exodo 12:36 sa pag-alis ng Israel mula sa Egipto na may dalang kayamanan. Nakikita ng ilang mambabasa rito ang isang paunang anyo ng exodo: paglilingkod, di-makatarungang kabayaran, pagtakas na may yaman, at paghabol. Isa itong pagbasa, ngunit may matibay na pagkakatulad.

Ang salitang beruddim ay tumutukoy sa batik-batik o sari-saring kulay, at maaaring kaugnay ng barad, granizo, na parang nabudburan ng mapuputing batik ang balahibo. Ginagamit din ang salita sa mga kabayong nakita sa Zacarias 6:3. Ang panaginip na ito ay kaugnay ng panahon ng pagpaparami ng kawan at maaaring nangyari ilang taon bago ang utos na umalis.

Maaaring pinagsasama ni Jacob sa kaniyang salaysay ang dalawang panaginip, o isang panaginip na may dalawang bahagi: una ang mga lalaking hayop sa panahon ng pagpaparami, saka ang utos na umalis. Isang anghel ng Dios ang nagsasalita, ngunit sa talata 13 ang nagsasalita ay nagpapakilalang Dios ng Betel. Kaya ang sugo at ang nagsugo ay naririnig sa iisang tinig, gaya ng sa Moriah.

Ang utos na itingin ang mga mata at tingnan ay kahawig ng sinabi ng Dios kay Abram sa Genesis 13:14 nang ipakita sa kaniya ang lupain. Dito naman, ang dapat tingnan ni Jacob ay ang mga lalaking hayop sa kawan. Samantala, ang sinasabi ng Dios na Kaniyang nakita ay ang lahat ng ginagawa ni Laban kay Jacob.

Mismong ang Dios ang nagpapaalaala sa mga detalye ng Betel: ang batong pinakaalaalang pinahiran ng langis at ang panatang ginawa roon. Sa tekstong Hebreo, payak ang titulong “Dios ng Betel,” samantalang mas pinalawig ito sa saling Griyego. Pagkaraan ng dalawampung taon, tinatawag si Jacob na bumalik ayon sa pangakong ginawa niya noon.

Sa Hebreo, ang pandiwang “sumagot” ay nasa isahang pambabaeng anyo, kaya maaaring si Raquel ang pangunahing nagsalita habang si Lea ay nakikiayon. Ang pares na cheleq ve-nachalah, bahagi at mana, ay ginagamit din tungkol sa mga Levita sa Deuteronomio 10:9, kung saan inilalarawang wala silang bahagi o mana sa gitna ng kanilang mga kapatid.

Ang nokhriyyot ay nangangahulugang mga babaeng tagaibang bayan, ang salitang ginamit din ni Ruth tungkol sa sarili niya sa Ruth 2:10. Ang sinasabi nilang “ipinagbili” sila ay tumutukoy sa labing-apat na taong paglilingkod ni Jacob bilang halaga ng pag-aasawa. Sa kaugalian, may bahagi sanang maibabalik sa mga babae, ngunit sinasabi nilang inubos ni Laban ang halagang iyon.

Ginagamit ng magkapatid ang parehong pandiwang natsal na ginamit ni Jacob para sa yamang inalis ng Dios kay Laban. Itinuturing nilang ang kayamanang iyon ay nararapat sa kanila at sa kanilang mga anak. Dito lamang sa Genesis sila nagsasalita na tila iisang tinig, at ang huli nilang sinabi ay malinaw: gawin ni Jacob ang lahat ng iniutos sa kaniya ng Dios.

Napansin ni Rashi ang pagkakasunod-sunod: unang pinasakay ni Jacob ang kaniyang mga anak, saka ang kaniyang mga asawa. Sa Genesis 36:6, si Esau naman ay binabanggit na kasama ang kaniyang mga asawa bago ang mga anak. Binasa ito ni Rashi bilang paglalagay ni Jacob sa mga anak sa unahan. Ang mga kamelyong naging bahagi ng kaniyang kayamanan ay ginagamit na ngayon sa paglalakbay pauwi.

Sunod-sunod ang mga salitang Hebreo para sa ari-arian, hayop, at mga bagay na tinamo ni Jacob, na parang isang detalyadong talaan ng pag-aari. Ang diin ay dinadala niya ang kaniyang sariling kinita sa Padan-aram. Ang tahasang destinasyon ay si Isaac na kaniyang ama sa lupain ng Canaan. Hindi binanggit ang kaniyang ina, at hindi itinatala sa Genesis na muli niya itong nakita.

Ang paggugupit ng mga tupa ay panahon ng trabaho at pagdiriwang na maaaring maglayo sa isang may-ari sa kaniyang tahanan, gaya ng makikita kay Nabal sa 1 Samuel 25 at sa kapistahan ni Absalom sa 2 Samuel 13:23. Ang mga larawang kinuha ni Raquel ay mga teraphim, mga diyos ng sambahayan. Sa 1 Samuel 19:13, malaking teraphim ang ginamit ni Michal, samantalang ang mga ito ay kasya sa upuan ng kamelyo.

Ang Hebreo sa di pag-alam ni Laban ay literal na nagsasabing “ninakaw” ni Jacob ang puso ni Laban, na ang puso rito ay tumutukoy sa isip o kaalaman. May ilang iskolar ding nakaririnig ng paglalaro ng tunog sa arammi, taga Siria, at rimmah, manlinlang. Ang dating nagtanong kay Laban kung bakit siya dinaya ay siya namang ngayo'y nagkubli ng kaniyang pag-alis.

Ang tinatawag na “ilog Eufrates” dito ang malaking ilog na tinawid ni Jacob pabalik sa lupain ng kaniyang angkan. Sa Josue 24:3, inaalala na kinuha ng Dios si Abraham mula sa kabilang panig ng ilog. Iniuugnay din ng ilan ang pangalang Hebreo, ivri, sa ever, kabilang panig. Kaya tinatawid ni Jacob pabalik ang hangganang minsang tinawid ng kaniyang lolo.

Tatlong araw bago nakarating kay Laban ang balita tungkol sa pagtakas ni Jacob, sapagkat abala siya sa paggugupit ng mga tupa. Mabagal ang paglalakbay ng isang malaking sambahayang may maliliit na anak at maraming kawan. Dahil dito, ang pangunahing lamang ni Jacob sa paghabol ay ang tatlong araw na iyon bago nalaman ni Laban ang kaniyang pag-alis.

Ang pitong araw na paghabol mula Haran hanggang Gilead ay mahirap ipaliwanag kung literal na mahigit tatlong daan at limampung milya ang layo, lalo na sa bilis ng mga kawan at pamilya. May mga iskolar na itinuturing na huwaran ang bilang, at may iba namang nagmumungkahing mas timog nagsimula ang kampo ni Jacob. Kasama ni Laban ang kaniyang mga kamag-anak, isang pangkat na kayang makipaglaban.

Ang Hebreo ay literal na “mula sa mabuti hanggang sa masama,” na sa ganitong gamit ay nagbabawal kay Laban na gumawa ng anumang hakbang laban kay Jacob, maging sa panghihikayat o pagbabanta. Nagsalita ang Dios sa isang taong nasa labas ng linya ng tipan sa pamamagitan ng panaginip, gaya kay Abimelech sa Genesis 20:3. Bahagya lamang sinunod ni Laban ang babala: nagsalita siya nang mahaba ngunit hindi nanakit.

Ang pandiwang taqa ay nangangahulugang ibaon o itarak ang mga tulos ng tolda. Maingat na inilalarawan ng talata ang dalawang kampo sa iisang kabundukan: may tolda si Jacob at may tolda rin si Laban at ang kaniyang mga kasama. Bago pa magsimula ang pagtatalo, nakaharap na sa isa't isa ang dalawang pangkat sa kabundukan ng Gilead.

Ibinabalik ni Laban kay Jacob ang paratang ng pagnanakaw sa kaniyang kaalaman, ang parehong larawan ng “puso” na ginamit sa talata 20. Ang pandiwang ganav, magnakaw, ay paulit-ulit sa kabanatang ito. Ang paglalarawan ni Laban na tila mga bihag sa tabak ang kaniyang mga anak ay kaniyang bersiyon ng nangyari, samantalang ibang-iba ang sinabi nina Raquel at Lea sa mga talata 14–16.

Ang “tambol” ay toph, isang tambol na hinahawakan sa kamay, gaya ng ginamit ni Miriam sa Exodo 15:20. Ang “alpa” ay kinnor, mas malapit sa isang lira, at ito rin ang instrumentong iniuugnay kay Jubal sa Genesis 4:21 at kalaunan kay David. Inilalarawan ni Laban ang isang masayang pamamaalam na hindi naman hiningi ni Jacob.

Ang tinatawag ni Laban na kaniyang mga anak na lalake ay mga apo niya. Ang salitang sakhal, na isinasaling paggawa ng kamangmangan, ay ginagamit din ni Samuel nang pagsabihan niya si Saul sa 1 Samuel 13:13. Sa pananalita ni Laban, ang pagtakas ni Jacob mula sa kaniyang kapangyarihan ay inilalarawan bilang kakulangan sa wastong pamamaalam.

Ang pariralang yesh le-el yadi ay literal na may lakas sa aking kamay. Ang salitang el ay maaaring mangahulugang lakas at ginagamit din bilang salita para sa Dios; kaparehong idyoma ang nasa Deuteronomio 28:32. Ipinagmamalaki ni Laban ang kaya niyang gawin, ngunit agad din niyang inaamin na ang Dios ng ama ni Jacob ang pumigil sa kaniya.

Ang Hebreo para sa matinding pananabik ay inuulit ang pandiwa, nikhsof nikhsafta, mula sa ugat na kasaf, magnasa o manabik. Kaugnay nito ang pananalita sa Mga Awit 84:2 tungkol sa pananabik sa presensiya ng Panginoon. Tinatanggap ni Laban na talagang sabik si Jacob sa bahay ng kaniyang ama, ngunit saka niya inilalabas ang pangunahing paratang: ninakaw ang kaniyang mga dios.

Sinagot ni Jacob ang unang paratang lamang. Ang gazal ay pandiwang nangangahulugang mang-agaw o kumuha nang sapilitan, gaya ng gamit sa Levitico 19:13 tungkol sa pag-agaw ng hindi iyo. Ipinapaliwanag ni Jacob ang kaniyang lihim na pag-alis bilang pag-iingat laban sa posibilidad na bawiin ni Laban nang sapilitan ang kaniyang mga anak. Hindi pa niya sinasagot ang usapin ng mga dios.

Ang hakker ay nangangahulugang kilalanin o matiyak ang pagkakakilanlan ng isang bagay. Paulit-ulit itong lumilitaw sa buhay ni Jacob: sa Genesis 27:23 nang hindi siya makilala ni Isaac, sa Genesis 37:32 sa balabal ni Jose, at sa Genesis 38:25 sa mga bagay na ipinakilala ni Tamar. Dito, matapang na hamon ni Jacob na kilalanin ang anumang pag-aari ni Laban, sapagkat hindi niya alam ang ginawa ni Raquel.

Isa-isang hinanap ni Laban ang mga tolda: kay Jacob, kay Lea, sa dalawang alilang babae, at sa huli kay Raquel. Ang paboritong anak niya ang pinakahuling hinanap. Paulit-ulit na inilalarawan sa Hebreo ang pagpasok at paglabas ni Laban, kaya humahaba ang tensiyon habang bawat tolda ay sinasaliksik at wala pa ring natatagpuan.

Ang kar ha-gamal ay upuang panlakbay ng kamelyo, isang balangkas na may sapin at nakatali sa hayop. Dahil naisiksik ni Raquel doon ang mga teraphim, maliwanag na maliit ang mga larawang iyon. Kinapa ni Laban ang buong tolda, ngunit hindi niya nahawakan ang mismong bagay na hinahanap niya, sapagkat nakaupo ang kaniyang anak sa ibabaw nito.

Ang “kaugalian ng mga babae” ay tumutukoy sa regla. Sa Levitico 15:20, anumang upuang inuupuan ng babaeng may regla ay itinuturing na marumi. Kaya ang mga diyos ng sambahayan ay nasa ilalim ni Raquel sa isang kalagayang nagiging mapanuyang larawan ng mga diyus-diyosan, gaya ng bigat na pasan ng mga hayop sa Isaias 46:1–2. Hindi sinasabi ng Genesis kung totoo ang dahilan ni Raquel.

Ang Hebreong riv ay isang pagtatalong may anyong legal, salitang ginagamit din ng mga propeta para sa paghahabla ng Dios laban sa Kaniyang bayan, gaya sa Mikas 6:2. Ang dalaq ay may diwang pagliyab at mainit na paghabol. Pagkatapos ng dalawampung taon na hindi nakikitang sumagot si Jacob kay Laban nang ganito, ngayon ay tahasan siyang nakikipagtalo.

Humihingi si Jacob ng tila agarang paglilitis sa harap ng dalawang pangkat: ilabas ang anumang ninakaw na bagay na natagpuan at hayaan ang mga kamag-anak ng magkabilang panig na humatol. Buo ang kaniyang katiyakan na walang makikita, sapagkat hindi niya alam ang alam na ng mambabasa tungkol sa mga larawang kinuha ni Raquel.

Ang pahayag na hindi “nawalan ng kanilang mga anak” ang mga tupa at kambing ay tumutukoy sa hindi pagkalaglag ng mga inakay. Karaniwan sanang maaaring kumain ang pastol mula sa kawan na kaniyang inaalagaan, ngunit sinabi ni Jacob na pati mga lalaking tupa ay hindi niya kinuha. Sinisimulan niya ang kaniyang kaso sa bilang na dalawampung taon, bilang na babalikan niya sa talata 41.

Sa kautusang ibinigay kalaunan, maaaring hindi pagbayarin ang pastol sa hayop na nilapa kung maipapakita niya ang mga labi bilang patunay, gaya sa Exodo 22:13. Sinabi ni Jacob na siya mismo ang sumagot sa kawalan kahit sa ganitong kaso. Ang terefah, nilapa o punit, ay mula sa ugat na muling lilitaw sa Genesis 37:33 nang isipin niyang nilapa si Jose.

Totoong matindi ang agwat ng temperatura sa kaparangan, kung saan maaaring napakainit sa araw at napakalamig sa gabi. Pinagtatabi rin sa Jeremias 36:30 ang init at lamig sa paglalarawan ng pagkabilad. Ang pagkawala ng antok sa mga mata ni Jacob ay larawan ng bantay-gabing pastol na nananatiling gising para sa kawan ng ibang tao.

Ang sampung pagbabago sa kaupahan na sinabi ni Jacob sa kaniyang mga asawa sa talata 7 ay ipinahayag niya ngayon nang harapan kay Laban. Inilalatag niya ang dalawampung taon na parang talaan ng pagkakautang: labing-apat na taon para sa dalawang anak ni Laban at anim na taon para sa kawan. Ang talata ay wari'y kuwenta ng kaniyang buong paglilingkod.

Ang titulong pachad yitschaq, “Katakutan ni Isaac,” ay matatagpuan lamang dito at sa talata 53. Maaaring ibig sabihin nito ang Dios na kinatatakutan ni Isaac; iminungkahi ni W. F. Albright na maaari itong tumukoy sa “Kamag-anak ni Isaac” mula sa kaugnay na salita, ngunit hindi tiyak ang usapin. Ang ugat ng “sinaway” ay kaugnay ng paghatol sa talata 37, kaya ang Dios na mismo ang nagbigay ng pasiya.

Apat na ulit ipinipilit ni Laban ang pag-aangkin: kaniyang mga anak na babae, kaniyang mga anak, kaniyang mga kawan, at sa kaniya ang lahat ng nakikita. Pagkatapos nito ay nagtatanong siya kung ano pa ang magagawa niya. Hindi na niya binabanggit ang mga dios. Nabigo ang paghahanap, kaya lumilipat ang kaniyang pahayag mula sa tiyak na paratang ng pagnanakaw tungo sa malawak na pag-aangkin ng pagmamay-ari.

Ang Hebreong karat, na isinasaling gumawa ng tipan, ay literal na “pumutol,” isang pandiwang nagpapaalaala sa mga hayop na hinati sa Genesis 15:10. Si Laban ang nagmungkahi ng tipan. Ang nais niyang saksi ay ilagay sa pagitan nila, na para bang kailangan ng dalawang lalaking ito ng isang nakatayong tanda sa puwang na naghihiwalay sa kanila.

Hindi sumagot si Jacob sa salita. Kumuha siya ng bato at itinayo itong matsevah, isang batong pinakaalaala. Ito ang ikalawang gayong haliging itinayo niya pagkatapos ng nasa Betel sa Genesis 28:18. Sa Betel, nagtaas siya ng bato matapos magsalita ang Dios sa kaniya; dito, nagtaas siya ng isa matapos magsalita si Laban.

Ang “mga kapatid” ni Jacob dito ay kailangang tumukoy sa buong pangkat, sapagkat wala siyang kasamang sariling mga kamag-anak bukod sa kaniyang mga anak at mga lingkod. Malamang na kasama rito ang mga tauhan ni Laban. Ang pagkain para sa tipan ay ginanap sa tabi o ibabaw ng bunton, kaya ang mismong mga bato ay naging tahimik na saksi sa kanilang pagsasalo.

Ang Jegarsahadutha ay Aramaico para sa “bunton ng saksi,” samantalang ang Galaad ay Hebreong pangalan na may kaparehong kahulugan. Ito ang unang mga salitang Aramaico na lumilitaw sa Biblia. Sa iisang bunton, ang dalawang sangay ng pamilya ni Terah ay nagbibigay ng magkaibang pangalan mula sa kanilang magkaibang wika.

Ang Galaad, mula sa gal-ed, ay paliwanag na ibinibigay ng Genesis sa pangalang kaugnay ng rehiyong Gilead kung saan natapos ang paghabol. Idinagdag ni Laban ang diwang “ngayon” o “sa araw na ito,” kaya ang pagsaksi ng bunton ay nagsisimula sa mismong sandaling iyon at inaasahang mananatili kahit mawala na silang dalawa.

Ang Mizpa ay nangangahulugang bantayan o toreng bantayan, mula sa pandiwang tsafah, magbantay. Sa Gilead ding ito nagkaroon ng Mizpa kung saan tumira si Jephte at ginawa ang kaniyang mabigat na panata sa Mga Hukom 11:29–34. Ang pagbabantay na hinihingi ni Laban sa Panginoon ay inilalagay sa pagitan ng dalawang taong hindi na muling magkikita.

Ang unang kundisyon ni Laban ay naglalayong pangalagaan ang kalagayan ng kaniyang mga anak na babae laban sa pagdaragdag ni Jacob ng ibang mga asawa, isang natatanging tuntunin sa Genesis. Ang pahayag na walang ibang taong kasama nila ay nangangahulugang walang saksi na makakakita sa gagawin ni Jacob kapag malayo na sila. Dahil dito, ang Dios ang tinawag na saksi sa pagitan nila.

Inaangkin ni Laban na siya ang naglagay ng bunton at ng batong pinakaalaala sa pagitan nila. Ngunit sa talata 45, si Jacob ang nagpatayo ng bato, at sa talata 46, ang pangkat ni Jacob ang nangalap ng mga bato. Muli, gaya ng iba niyang mga pahayag, inilalagay ni Laban sa sarili niya ang huling salita tungkol sa alaala ng kanilang tipan.

Ang bunton at batong pinakaalaala ay nagsisilbing hangganan na hindi dapat tawirin ng alinmang panig upang gumawa ng masama. Sa kalaunang kasaysayan, ang Gilead ay naging pinagtatalunang lupain sa pagitan ng Israel at Aram, at doon nakipaglaban si Ahab sa mga Arameo sa Ramoth-gilead sa 1 Mga Hari 22. Dito, ang Genesis ay nakatuon lamang sa pribadong kasunduan nilang dalawa.

Ang pandiwang “humatol” ay maramihan sa Hebreo, na para bang higit sa isang diyos ang tinatawag ni Laban bilang saksi. Ang pariralang tungkol sa Dios ng kanilang ama, si Terah, ay wala sa saling Griyego. Si Jacob naman ay hindi sumumpa sa dios ni Nachor o ni Terah; sumumpa siya ayon sa “Katakutan” ng kaniyang amang si Isaac.

Ang zevach ay handog na pinapatay at kinakain ng mga naghahandog nito, at dito unang lumilitaw ang salitang ito sa Biblia. Ang “tinapay” sa ganitong pahayag ay maaaring tumukoy sa buong pagkain, hindi lamang sa tinapay mismo. Sa gabing iyon, ang dalawang pangkat na naging magkalaban ay nagsalo sa bundok at nagpalipas ng gabi bago sila maghiwalay kinaumagahan.

Sa nakalimbag na mga Bibliyang Hebreo, ang talatang ito ay binibilang bilang Genesis 32:1, kaya ang mga sumusunod na talata sa kabanata 32 ay isang bilang na mas mataas kaysa sa pagkakabilang na ginagamit dito. Ito ang huling paglitaw ni Laban. Ibinigay niya ngayon ang mga halik at basbas na sinabi niyang ipinagkait sa kaniya sa talata 28, saka siya umuwi sa kaniyang sariling dako.