Isang pangakong naglalakbay sa taggutom at mga tanikala

Muling lumilitaw ang mga talatang 1 hanggang 15 bilang unang bahagi ng awit na inawit nang dalhin ni David ang kaban sa Jerusalem (1 Mga Cronica 16:8–22), na pagkatapos ay nagpapatuloy sa Awit 96. Halos kapareho rin ng pambungad na linya ang Isaias 12:4: “kayo'y magsitawag sa kaniyang pangalan, ipahayag ninyo ang kaniyang mga gawa sa mga bayan”.

Dalawang pandiwa ang nasa likod ng “Magsiawit kayo sa kaniya” at “magsiawit kayo sa kaniya ng mga pagpuri”, shiru at zammeru, ang tinig at pagkatapos ay ang tinig na may tugtugin. Ang “salitain ninyo” ay usapan nang malakas, balikan ang mga gawa sa pag-uusap. Ang mahabang listahan ng mga kababalaghang kasunod ay ang mismong usapang iyon, isinulat.

Hithallelu ang “Lumuwalhati kayo”, magmapuri kayo, mula sa gayunding ugat ng hallelujah. Ginagamit ito ng Jeremias 9:24: “magmapuri sa ganito ang lumuluwalhati, na kaniyang nauunawa, at kaniyang nakikilala ako”. Ang mga naghahanap, hindi ang mga nakarating na, ang sinasabihang magalak.

Dalawang magkaibang pandiwa ng paghahanap ang ginagamit, darash at biqqesh. Sa Mga Awit, maaaring tawaging kalakasan ng Diyos ang kaban: sinasabi ng Mga Awit 78:61 na “ibinigay ang kaniyang kalakasan sa pagkabihag”, at binabanggit ng Mga Awit 132:8 “ang kaban ng iyong kalakasan”. Dahil inawit ito nang dumating ang kaban sa Sion, maaaring ito ang tinutukoy ng paghahanap sa “kaniyang kalakasan”.

Ang “mga kahatulan ng kaniyang bibig” ay ang mga hatol na binigkas ng Diyos. Ganoon mismo ang tawag ng Exodo 12:12 sa huling salot: “gagawa ako ng kahatulan laban sa lahat ng mga dios sa Egipto”. Gugugulin ng awit ang mga talatang 26 hanggang 36 sa paggunita sa mga hatol na iyon.

Kung saan “binhi ni Abraham” ang sinasabi ng linyang ito, “binhi ng Israel” ang basa ng 1 Mga Cronica 16:13. Tinatawag ng Diyos si Abraham na “aking lingkod” sa Genesis 26:24. Maramihan sa Hebreo ang “mga hirang”, kaya sumasaklaw ito sa mga anak ni Jacob, hindi lamang kay Jacob.

Agad kumikipot ang pangungusap: ang Panginoong ang mga kahatulan ay umaabot sa buong lupa ay “nating Dios”, ang Diyos ng iisang angkan. Ipinaliliwanag ng natitirang bahagi ng awit kung paanong natali sa angkang iyon ang Diyos ng buong lupa.

Ginagawa ito ng 1 Mga Cronica 16:15 na utos sa bayan: “Alalahanin ninyo ang kaniyang tipan magpakailan man”. Dito, ang Diyos ang umaalaala. Ang “libong sali't saling lahi” ay sukat ng Deuteronomio 7:9, ang Diyos na nag-iingat ng tipan “hanggang sa isang libong salin ng lahi”.

Sa literal ay pinutol ang tipan kay Abraham sa Genesis 15:18, sa gitna ng hinating mga hayop. Nakatala ang sumpa kay Isaac sa Genesis 26:3: “pagtitibayin ko ang sumpang aking isinumpa kay Abraham na iyong ama”. Tatlong patriyarka, iisang pangakong ipinapasa.

Lumilitaw ang dalawang pangalan ni Jacob. Sa Bethel, sa Genesis 35:10–12, pinangalanan siyang muli ng Diyos na Israel at inulit ang pangako ng lupain sa ilalim ng bagong pangalan. Choq ang “palatuntunan”, isang batas o takdang utos: binibigyan ang pangako ng pananatili ng isang ordenansang legal.

Isahan ang “sa iyo” at maramihan sa Hebreo ang mana: iisang lalaki ang pinangakuan, isang bansa ang tumatanggap. Chevel ang salitang nasa likod ng “kapalaran”, isang pising panukat, kaya lupang sinukat at hinati-hati ang mana, gaya ng mga bahaging nahulog sa mga lipi sa Josue 17:5.

Pananalita ni Jacob sa Genesis 34:30 ang kaunting tao, pagkatapos ng nangyari sa Sichem, nang matakot siyang lipulin siya ng mga Cananeo: “akong may kaunting tao”. Ang basa ng 1 Mga Cronica 16:19 ay “Noong kayo'y kakaunting tao sa bilang”, na inilalagay ang mga umaawit mismo sa hanay ng mga ninunong walang kalaban-laban.

Lumipat si Abraham mula sa Ur patungong Haran, Canaan, Egipto at Gerar; nanirahan si Isaac sa Gerar kasama ng mga Filisteo; pumunta si Jacob sa Haran at bumalik, saka bumaba sa Egipto. Isinisiksik ng talata ang tatlong salinlahi ng mga toldang lumilipat mula sa lupain ng isang pinuno patungo sa iba.

Dalawang hari ang sinaway alang-alang sa mga patriyarka: sinalot si Faraon dahil kinuha niya si Sarai (Genesis 12:17), at binalaan sa panaginip si Abimelech na hari sa Gerar, “ikaw ay dili iba't isang patay” (Genesis 20:3). Gayundin ang nangyari kay Isaac sa isang Abimelech nang maglaon (Genesis 26).

Hindi kailanman pinahiran ng langis ang mga patriyarka; ang “mga pinahiran ko ng langis” dito ay mga ibinukod ng Diyos. Si Abraham ang unang taong tinawag ng Biblia na propeta, sa mga salita ng Diyos kay Abimelech: “siya'y profeta, at ikaw ay ipananalangin niya” (Genesis 20:7).

Qara ang pandiwang nasa likod ng “nagdala”, tumawag, gaya ng panginoong tumatawag sa alipin: dumarating ang taggutom kapag ipinatawag. Pariralang katulad ng Levitico 26:26 ang “tukod ng tinapay”, kung saan “tungkod ninyong tinapay” ang tawag dito, ang tinapay bilang tungkod na sinasandalan ng tao upang manatiling nakatayo. Baliin ito, at bumabagsak ang buong lupain.

Si Jose mismo ang nagsabi nito sa kanyang mga kapatid: “sinugo ako ng Dios sa unahan ninyo upang magadya ng buhay” (Genesis 45:5). Ibinibigay ng Genesis 37:28 ang halaga, “dalawang pung putol na pilak”. Inilalagay ng awit ang “nagsugo” at “naipagbili” sa iisang pangungusap at hindi nito nilulutas ang tensiyon ng dalawa.

Hindi kailanman sinasabi ng Genesis na ginapos si Jose ng tanikala; ang awit ang nagbibigay ng detalye. Sa literal, ang ikalawang hati ay ang kanyang kaluluwa ay pumasok sa bakal, na ginawa ng Latin na tinusok ng bakal ang kanyang kaluluwa. Ginawa ito ng Ang Dating Biblia na “siya'y nalagay sa mga tanikalang bakal”, na nag-iingat sa bakal ngunit hindi sa kaluluwa.

Pinagtatalunan kung kaninong salita ang “nangyari”: ang pagpapaliwanag ni Jose sa mga panaginip na nagkatotoo, o ang pangako ng Diyos na umaabot sa kanyang takdang oras. Tsaraf ang “tinikman”, dalisayin, ang pandiwa ng tagatunaw sa paglilinis ng pilak sa hurno. Bahagi ng pagdadalisay ang bakal ng talatang 18.

Genesis 41:14: “nagsugo si Faraon at ipinatawag si Jose, at siya'y inilabas na madalian sa bilangguan”. Sa talatang 14, sinaway ng Diyos ang mga hari; dito ay naging kasangkapan ng pangako ang isang hari, na nagsusugo at nagpapawala ayon sa takdang oras ng Diyos.

Ang mga salita ni Faraon ay “Ikaw ay magpupuno sa aking bahay” (Genesis 41:40), at tinawag ni Jose ang sarili nang maglaon na “panginoon sa buo niyang bahay” (Genesis 45:8). Qinyan ang “pag-aari”, mga ari-arian, ang butil at yaman ng Egipto na inimbak laban sa taggutom.

Sa literal ay ayon sa kanyang kaluluwa ang “sa kaniyang kaligayahan”, ang gayunding salitang nefesh ng talatang 18, kung saan ang kanyang kaluluwa ay pumasok sa bakal. Ang lalaking dating nakagapos ay siya nang nagtatali sa mga prinsipe. Zeqenim ang “mga kasangguni”, mga matanda; sinabi ni Faraon kay Jose, “walang matalino o pantas na gaya mo” (Genesis 41:39).

Lupain ng Cham ang Egipto sapagkat si Mizraim, ang pangalang Hebreo ng Egipto, ay anak ni Cham (Genesis 10:6). Gur ang “nakipamayan”, manirahan bilang dayuhang residente. Sinabi ng mga anak ni Jacob kay Faraon, “Upang makipamayan sa bayang ito ay naparito kami” (Genesis 47:4).

Inilalarawan ng Exodo 1:7 ang paglago sa pagpapatong-patong ng mga pandiwa: “lumago, at kumapal na maigi at dumami, at naging totoong makapangyarihan”. Ang reklamo ni Faraon sa Exodo 1:9, na ang bayan ng Israel ay “higit at lalong malakas kay sa atin”, ang takot na pinatutunayan ng talatang ito.

Hitnakkel ang “magsigawang may katusuhan”, magbalak nang tuso, ang pandiwa ng Genesis 37:18, kung saan ang mga kapatid ni Jose ay “nagbanta sila laban sa kaniya na siya'y patayin”. Nagbabalak ang Egipto laban sa angkan gaya ng pagbabalak ng mga kapatid laban kay Jose. Inilalagay ng unang hati maging ang pagkapoot ng Egipto sa ilalim ng kamay ng Diyos.

Titulo ng epitapyo ni Moises ang “Moises na kaniyang lingkod”, si “Moises na lingkod ng Panginoon” (Deuteronomio 34:5). Napatunayan ang pagkahirang kay Aaron nang ang kanyang tungkod ay “namulaklak at nagkaroon ng mga hinog na almendras” sa loob ng isang gabi sa gitna ng mga tungkod ng mga lipi (Mga Bilang 17:8).

Sa literal, inilagay nila sa gitna nila ang mga salita ng kanyang mga tanda. Mensahe ang mga tanda at hindi lamang dagok. Inuulit mula sa talatang 23 ang “lupain ng Cham”, na nagpapanatiling kinikilala ang Egipto ayon sa ninuno nito.

Nauuna rito ang kadiliman, na ikasiyam na salot sa Exodo. Sinasabi ng Hebreo, at ng Ang Dating Biblia, na “hindi nagsipanghimagsik” laban sa kanyang mga salita, ibig sabihin ay sumunod sina Moises at Aaron, o ang kadiliman mismo ang sumunod; inaalis ng sinaunang Griego at Siriako ang hindi at ginagawang mga Egipcio ang naghimagsik.

Itinatala ng Exodo 7:21 na “ang isda, na nasa tubig ay namatay; at ang ilog ay bumaho”. Buhay ng Egipto ang Nilo. Walong salot ang ginugunita ng awit, hindi sampu, at tuluyang iniiwan ang sakit ng mga hayop at ang mga bukol.

Sharats ang “binukalan”, magkulupon, ang pandiwa ng Genesis 1:20, “Bukalan ng sagana ang tubig”, na parehong salita rin sa Ang Dating Biblia. Dito ay sumpa ang pagkukulupon. Sinasabi ng Exodo 8:3 na papasok ang mga palaka “sa iyong tulugan, at sa iyong higaan”, ang mga pribadong silid ng hari.

Arov ang “pulutong na mga langaw”, isang kulupon; sinusundan ng salin ang basang Judio sa salita bilang halo-halong mga nilalang. Kinnim ang “kuto”, marahil mga niknik o lamok. Binabaligtad ng awit ang ayos ng dalawang ito sa Exodo. Ang “hangganan” ay mga hangganan, ang buong nasasakupan nila.

Bihira ang ulan sa Egipto, na dinidilig ng Nilo, kaya kakaiba na ang ulan mismo; at ang ulang ito ay graniso. Inilalarawan ng Exodo 9:24 ang “granizo at apoy, na nagniningning sa granizo, at napakalakas”, ang liyab ng apoy dito, kidlat na tumatakbo sa lupa.

Sinasabi ng Exodo 9:25 na “binali ang lahat ng punong kahoy sa parang”. Sariling detalye ng awit ang mga puno ng ubas at higos, at nagtatanim nga ng ubas ang Egipto; napanaginipan ng katiwala ni Faraon ang isang puno ng ubas na “may tatlong sanga” (Genesis 40:10). Maraming taon ang kailangan upang mapalitan ang mga puno ng ubasan at halamanan.

Yeleq ang “mga higad”, batang mga balang sa yugto ng paglukso, isa sa mga yugtong inililista ng Joel 1:4. Sinasabi ng Exodo 10:14 tungkol sa kulupong ito na “bago noon ay hindi nagkaroon ng gayong balang, at hindi na magkakaroon pa”.

Esev ang “gugulayin”, ang lahat ng luntian. Iniuulat ng Exodo 10:15 na “walang natirang anomang sariwang bagay, maging sa punong kahoy o sa halaman sa parang”. Ang itinira ng graniso ay tinapos ng mga balang.

Reshit onam ang “puno ng lahat nilang kalakasan”, ang unang bunga ng kanilang sigla, pananalita ni Jacob para kay Ruben sa Genesis 49:3, “siyang pasimula ng aking kalakasan”. Ginagamit ng Mga Awit 78:51 ang gayunding mga salita para sa gayunding gabi: “ang panguna ng kanilang kalakasan”.

Ipinangako ng Genesis 15:14 kay Abraham na ang kanyang mga inapo ay “aalis silang may malaking pag-aari”, at itinatala ng Exodo 12:35–36 ang “mga hiyas na pilak, at mga hiyas na ginto” na hiningi sa mga Egipcio. Koshel ang “mahinang tao”, ang natitisod. Umalis ang hanay ng mga alipin nang walang naiiwan sa hulihan.

Itinatala ng Exodo 12:33 ang pagmamadali ng mga Egipcio na paalisin ang Israel: “Kaming lahat ay patay na.” Pachad ang “takot”, sindak, ang lagim na ayon sa Exodo 15:16 ay dumapo sa mga bansa pagkatapos: “Sindak at gulat ang suma-sakanila”. Humantong ang mga mang-aapi sa pagmamakaawa sa kanilang mga alipin na umalis.

Masakh ang “kubong”, isang tabing, ang salita para sa tabing sa pintuan ng tolda (Exodo 26:36). Dito ay lilim ang ulap laban sa araw ng disyerto sa halip na gabay, gaya sa Isaias 4:5–6, kung saan may “kubong” sa ibabaw ng Sion at kanlungan “upang maging lilim sa kaarawan laban sa init”.

Isahan ang pandiwang Hebreo, humingi siya, ang bayan bilang iisa. Iniiwan ng awit na pag-upasala ang paghingi (Exodo 16:2) at na dumating ang mga pugo kasama ng salot (Mga Bilang 11:33); ang Mga Awit 78:18–31 ang nagsasalaysay ng panig na iyon. Ang “pagkain na mula sa langit” ay ang mana ng Exodo 16:4.

Dumating ang tubig mula sa bato sa Horeb (Exodo 17:6) at muli sa Cades (Mga Bilang 20:11). Zuv ang “binukalan”, umagos, ang pandiwa ng lupaing binubukalan ng gatas at pulot. Isang ilog ang umagos sa tuyong lupa, kung saan hindi dapat magkaroon ng tubig.

Davar ang “salita”: “banal na salita”, ang “salita na kaniyang iniutos sa libong sali't saling lahi” sa talatang 8. Sinabi na ng Genesis 15:13–14 kay Abraham ang apat na raang taong pagpapahirap sa ibang lupain at ang paglabas pagkatapos na may malaking pag-aari. Kasasalaysay pa lamang ng awit kung paanong natupad ang salitang iyon.

Sason ang “kagalakan” at rinnah ang “awitan”, isang tumutunog na sigaw. Isinasalaysay ng awit ang paglabas nang hindi man lang binabanggit ang pagtawid sa Dagat na Mapula at ang hukbo ni Faraon; tuloy-tuloy ito mula sa mga salot patungo sa ilang. Ang ibinigay ng Diyos ang interes nito, hindi kung sino ang kanyang tinalo.

Ipinangako ng Deuteronomio 6:10–11 ang “malalaki at mabubuting bayan na hindi mo itinayo” at “mga ubasan at mga puno ng olibo, na hindi mo itinanim”, at sinasabi ng Josue 24:13 na natupad ito. Amal ang “gawa”, ang pagpapagal ng iba, minana nang walang pawis.

Hindi binanggit ng awit ang Sinai, gayunma'y nagtatapos ito sa mga palatuntunan at kautusan. Shamar at natsar ang “maingatan” at “sundin”, dalawang pandiwa ng pagbabantay. Isinasara ng huling “Purihin ninyo ang Panginoon” ang awit na ito, at binubuksan ng gayunding salita ang Awit 106.