Nagbibigay-daan ang tagumpay sa paghihiganti, kayamanan, at patibong

Sa Hebreo, nakipagtalo sila sa kaniya nang may lakas; ganito ang “pinagwikaan nilang mainam”. Halos ganito rin ang hinaing na dadalhin ng Ephraim kay Jephte (12:1), at sa pagkakataong iyon ay nagtapos ito sa patayan sa mga tawiran. Ang pinakamalaking lipi sa hilaga ay naghihinanakit kapag hindi isinasama sa mga tagumpay.

Ang pagsimot ng ubas ay ang olelot, ang maliliit na kumpol na naiiwan pagkatapos ng anihan. Inilalagay ni Gedeon ang tira ng Ephraim nang higit sa buong ani ng Abiezer. Iisang taludtod ang paglalahad ng Mga Kawikaan sa simulaing ito: ang malumanay na sagot ay pumapawi ng poot (Mga Kawikaan 15:1).

Ang “ang kanilang galit sa kaniya ay lumamig” ay literal na “bumaba ang kanilang espiritu”, gamit ang ruach, ang salita para sa Espiritung ibinihis kay Gedeon (6:34). Ibinibigay ni Gedeon sa Dios ang karangalan, “Ibinigay ng Dios”, at sa Ephraim ang papuri.

Naging tanyag na kasabihan ang “mga pagod na, ay humahabol pa”. Bumabalik ang talata upang isalaysay ang pagtawid na ipinalagay na ng 7:25: lumusong sa Jordan ang tatlong daan nang pagod na pagod at nagpatuloy.

Ang Succoth ay bayan ng Gad sa silangan ng Jordan (Josue 13:27), kaya humihingi si Gedeon ng tinapay sa kapuwa Israelita. Ipinaliwanag ang mga pangalang Zeba at Zalmunna bilang “handog” at “kanlungang ipinagkait”, marahil mga pangalang pangungutya na ibinigay ng Israel; mga mungkahi lamang ang mga kahulugang ito.

Ang “mga kamay ni Zeba at ni Zalmunna” ay maaaring literal: ipinakikita ng mga ukit-larawan ng digmaan sa Egipto ang mga tumpok ng pinutol na kamay na ginagamit sa pagbilang ng mga patay na kaaway. Humihingi ang mga prinsipe ng Succoth ng patunay ng tagumpay bago sila pumanig, sa pinakamalagim na anyo ng resibo.

Ang “gagalusan” ay dush, giikin. Ang paragiik ay tablang may nakabaong matatalas na bato na hinihila sa ibabaw ng butil, at hinatulan ni Amos ang Damasco dahil giniik nito ang Galaad ng mga panggiik na bakal (Amos 1:3). Nagbabanta si Gedeon na gigiikin ang mga prinsipe na parang trigo.

Ang Penuel ay nangangahulugang “mukha ng Dios”, ang dakong pinakipagbunuan ni Jacob at kung saan sinabi niyang nakita niya ang Dios nang mukhaan at naligtas ang kaniyang buhay (Genesis 32:30). Ang bayan sa banal na dakong iyon ay tumanggi ng tinapay sa tagapagligtas ng Israel.

Ang “payapa” rito ay nangangahulugang ligtas at nagtagumpay, bumabalik nang buo mula sa labanan. Ang moog ng Penuel ang kaniyang muog. Sa kalaunan, muling itinayo ni Jeroboam ang Penuel bilang kutang pangharì sa mga unang taon ng kaharian sa hilaga (1 Mga Hari 12:25).

Hindi kilala sa ibang dako ang Carcor, sa isang lugar sa disyerto sa silangan. Ipinakikita ng mga bilang na sa isang daan at tatlumpu't limang libo, labinlimang libo na lamang ang natira: siyam sa bawa't sampu ang nabuwal. Ang “humahawak ng tabak” ay bumibilang lamang sa mga kawal na lumalaban.

Ang “tiwasay” ay betach, hindi nakabantay, nagtitiwala sa layo; ang parehong salita ang naglalarawan sa Lais, tahimik at tiwasay, bago ito salakayin ng mga Danita (18:7, 27). Ang Noba ay ipinangalan sa isang Manasita na sumakop sa Kenath at tinawag ito sa sarili niyang pangalan (Mga Bilang 32:42).

Ang “nalito” ay hecherid, “pinangilabot”, mula sa charad, manginig, ang ugat ng bukal ng Harod (7:1) kung saan nagsimula ang kampanya. Ang panginginig na pinauwi mula sa hukbo ng Israel ay napunta sa hukbo ng Madian.

Binabasa ng salin dito ang parirala bilang isang lugar, “mula sa sampahan sa Heres”, sapagka't ang heres ay nangangahulugang araw; mababasa rin itong panahon, “bago sumikat ang araw”. Itinuturing ito ng maraming salin na daanang bundok na dinaanan ni Gedeon pabalik, hindi oras ng araw.

Ang “ipinaalam” ay literal na “isinulat”: isinulat ng binata ng Succoth ang mga pangalan ng pitumpu't pitong pinuno. Kadalasang binabanggit ito bilang patunay na marunong sumulat ang isang karaniwang binata sa unang panahon ng Israel.

Ang “tinuya” ay cheref, manlibak o manghamak. Halos salita sa salita na sinisipi pabalik ni Gedeon ang kanilang panunuya, saka inilabas ang dalawang hari. Nakatayo na sa harap nila ang patunay na hiningi nila sa talatang 6.

Ang pandiwang “tinuruan” ay nangangahulugang “pinaalam” kung isasalin nang literal. Ang Griyego at maraming makabagong salin ay may “giniik” sa halip, isang titik lamang ang kaibahan sa Hebreo, na tugma sa banta ng talatang 7. Alinman doon, natuto ang matatanda sa pamamagitan ng mga tinik.

Sa Penuel, higit sa kaniyang ibinanta ang ginawa ni Gedeon: sa talatang 9 ay ipinangako niyang ilalagpak ang moog, at dito ay pinatay din niya ang mga lalaki ng bayan. Hindi sinasabi ng salaysay na iniutos ito ng Panginoon, gaya ng sinasabi nito tungkol sa labanan.

Hindi pa nabanggit noon ang pagpatay sa Tabor; sa tanong na ito lamang ito nalalaman ng mambabasa. Ang “bawa't isa'y nahuhuwad sa mga anak ng isang hari” ang sagot ng mga hari: inilalarawan nila ang mga kapatid ni Gedeon na parang mga prinsipe, marahil upang purihin siya.

Ang “mga anak ng aking ina” ay nangangahulugang tunay na magkakapatid, hindi mga kapatid sa ama sa isang malaking sangbahayan. Kumikilos si Gedeon bilang goel haddam, ang tagapanghiganti ng dugo para sa kaniyang kamag-anak (Mga Bilang 35:19), at sinasabi niya ito nang may sumpa: “buhay ang Panginoon”.

Ang Jether ay nangangahulugang “nalabi” o “kasaganaan”. Kahihiyan para sa isang mandirigma ang mamatay sa kamay ng isang bata. Si Abimelech, ang isa pang anak ni Gedeon, ay hihiling sa kaniyang tagadala ng sandata na patayin siya upang walang makapagsabing isang babae ang pumatay sa kaniya (9:54).

Ang “kung paano ang pagkalalake ay gayon ang kaniyang lakas” ay parang kasabihan: tugma ang lakas ng tao sa kaniyang gulang. Ang mga pahiyas ng kamelyo ay saharonim, mga kalahating buwan, ang parehong salita para sa mga palamuting hugis-buwan na suot ng mga babae ng Jerusalem sa Isaias 3:18.

Ang alok ay para sa mashal, pamamahala, hindi sa titulong hari, ngunit humihingi ito ng isang dinastiya: sa Hebreo ay kasama pati ang anak ng kaniyang anak. Ito ang unang pagkakataon sa Biblia na nag-alok ang Israel sa sinumang tao ng pamumunong minamana.

Nang humingi ang Israel kay Samuel ng hari sa kalaunan, sinabi ng Dios na siya ang kanilang itinakuwil upang huwag siyang maghari sa kanila (1 Samuel 8:7). Inilalagay ng sagot ni Gedeon ang simulaing iyon nang isang salinlahi o higit pang mas maaga, sa sarili niyang pananalita.

Umaalingawngaw sa kahilingan si Aaron sa Sinai, nang ipatanggal niya ang mga gintong hikaw sa tainga ng kanilang mga asawa (Exodo 32:2), at doon din ay may sumunod na gintong bagay. Halinhinang ginagamit dito ang “Ismaelita” at “Madianita”, gaya ng salaysay ng pagbebenta kay Jose (Genesis 37:25–28).

Nagiging lalagyan ng handog ang inilatag na balabal. Ang parehong uri ng kaloob, mga hikaw at hiyas na ginto, ay kusang ibinigay sa pagtatayo ng tabernakulo, nang ang bawa't naghandog ay naghandog ng ginto sa Panginoon (Exodo 35:22).

Ang isang libo at pitong daang siklong ginto ay mga dalawampung kilo. Ang “morado” ay argaman, ang mamahaling tina mula sa mga suso sa dagat na isinusuot ng mga hari. Ibinibigay ang timbang bago ang iba pang samsam, na para bang ang ginto ang punto ng buong talaan.

Ang epod ay kasuotan ng saserdote na ginagamit sa paghingi ng sagot sa Dios; ipinakuha ni David ang epod nang kailanganin niya ng patnubay (1 Samuel 23:9). Maaaring ganito rin ang naging gamit ng epod ni Gedeon sa Ophra, malayo sa santuwaryo, na magpapaliwanag kung bakit sumunod dito ang buong Israel.

Ang “hindi na nila itinaas pa ang kanilang ulo” ay idyomang ginagamit ng Mga Awit 83:2 para sa mga kaaway na nagbabangon, na ang mga napopoot sa Dios ay nagtaas ng ulo. Ipinapanalangin din ng awit ding iyon na gawin ang kanilang mga maharlika na gaya ni Zeba at ni Zalmunna (Mga Awit 83:11). Apatnapung taon ng katahimikan ang sumunod.

Bumabalik ang pangalang Jerobaal habang umuuwi si Gedeon sa “kaniyang sariling bahay”. Karaniwan ang parirala, ngunit ang kasunod na kabanata ay tungkol mismo sa bahay na iyon: pitumpung anak at ang pag-aagawan kung sino ang mamamahala rito.

Ang pitumpung anak ay laki ng isang sangbahayan ng hari: may pitumpung anak din si Ahab sa Samaria (2 Mga Hari 10:1). Ibinabala ng Deuteronomio 17:17 na huwag magparami ng asawa ang hari. Ang lalaking tumanggi sa korona ay nag-ingat ng sangbahayang pangharì.

Ang babae sa Sichem ay tila nanirahan kasama ng sarili niyang pamilya roon sa halip na sa bahay ni Gedeon, kaya lumaki ang kaniyang anak sa gitna ng mga taga-Sichem. Umiikot ang kasunod na kabanata sa hating katapatang iyon, at ang pangalan ng anak, Abimelech, ay nangangahulugang “ang aking ama ay hari”.

Ang “mabuting katandaan” ay sinasabi tungkol sa tatlong lalaki lamang: kay Abraham (Genesis 25:8), kay Gedeon, at kay David (1 Mga Cronica 29:28). Inilibing si Gedeon sa libingan ng kaniyang ama sa Ophra, kung saan nakatayo pa ang dambanang itinayo niya (6:24).

Ang Baal-berith ay nangangahulugang “Baal ng tipan”, at nasa Sichem ang kaniyang templo (9:4), ang mismong dako kung saan pinapangako ni Josue ang bayan na maglingkod sa Panginoon (Josue 24:25). Napalitan ang Dios ng tipan ng isang Baal na ipinangalan sa tipan.

Sinabi ni Moises na alalahanin ang Panginoon nilang Dios, sapagka't siya ang nagbibigay ng kapangyarihan (Deuteronomio 8:18). Ang “hindi naalaala” ang paratang ng talata: pinangangalanan ang paglimot bilang kasalanan bago pa banggitin ang anumang dambana.

Ang “kagandahang loob” ay chesed, tapat na pag-ibig. Itatanong ni David sa kalaunan kung may natira pa sa sangbahayan ni Saul upang pagpakitaan niya ng kagandahang-loob alang-alang kay Jonathan (2 Samuel 9:1). Walang ganitong katapatan ang Israel sa sangbahayan ni Gedeon, at ipinakikita ng kasunod na kabanata ang kabayaran nito.