Napagpapasiyahan ang pagtanggap sa mga Hentil, ngunit naghihiwalay ang dalawang kasama

Isinulat ni Pablo ang tungkol sa ilang dumating mula kay Santiago sa Antioquia at nagpaurong kay Pedro mula sa hapag ng mga Gentil (Mga Taga-Galacia 2:12); hindi tiyak kung sila ang mga lalaking ito, at itinatatwa ni Santiago ang kanilang mensahe sa talatang 24. Makahulugan ang “ayon sa kaugalian ni Moises”, sapagka't nagsimula ang pagtutuli kay Abraham (Genesis 17) at saka lamang isinulat sa kautusan ni Moises (Levitico 12:3).

Stasis ang salita sa likod ng “pagtatalo”, salita para sa alitang pambayan, ginamit sa paghihimagsik ni Barrabas (Lucas 23:19). Hindi pinangalanan ang “ilan sa kanila”; kung ito ang pagdalaw sa Mga Taga-Galacia 2:1-3, isa sa kanila si Tito, isang Griegong di tuli na dinala ni Pablo bilang buhay na halimbawa ng usapin. Pinagtatalunan ang pagtutugmang iyon.

Propempo ang pandiwa sa likod ng “inihatid ng iglesia sa kanilang paglalakbay”, ihatid ang isang tao na may baon at kasama, isang karaniwang kagandahang-loob sa mga unang iglesia (Mga Taga-Roma 15:24, 3 Juan 6). Dumaraan ang ruta sa Fenicia at Samaria, kung saan nagtanim ng mga iglesia ang mga mananampalatayang nangalat sa 8:4 at 11:19, at ang mga Samaritano, na minsang mga tagalabas din, ay nagagalak sa balita tungkol sa mga Gentil.

Ito ang ikatlong pagdalaw ni Pablo sa Jerusalem sa Aklat ng Mga Gawa, pagkatapos ng 9:26 at ng saklolo sa kagutom sa 11:30. Paradechomai ang pandiwa sa likod ng “tinanggap”, salubungin. Tatlong pangkat ang pinangalanan, ang iglesia, ang mga apostol at ang mga matanda, at ang tatlo ay makikibahagi sa huling pasiya (talatang 22).

Hairesis ang salita sa likod ng “sekta”, isang paaralan o partido, walang masamang kahulugan dito; ginagamit ito ng Aklat ng Mga Gawa sa mga Saduceo (5:17) at, sa bibig ng mga kalaban, sa mga Kristiyano mismo (24:5). Fariseo si Pablo sa pagsasanay (23:6, Mga Taga-Filipos 3:5), kaya alam na alam niya kung paano binabasa ng mga mananampalatayang ito si Moises.

Tradisyonal na tinatawag na Kapulungan sa Jerusalem ang pagtitipong ito at karaniwang itinatakda sa mga AD 48 o 49, ang una sa maraming kapulungan ng iglesia, bagaman walang ganoong titulo ang teksto. Ang “pagusapan ang bagay na ito” ay literal na tingnan ang salitang ito: itinuturing ang tanong na isang salita, isang bagay na dapat suriin.

Literal na mula sa sinaunang mga araw ang “nang unang panahong nakaraan”, bagaman ang bautismo ni Cornelio ay marahil sampung taon pa lamang ang nakararaan; idinidiin ng parirala na matagal nang naipasiya ang tanong bago pa ang pulong na ito. Inilalagay ng “humirang ang Dios sa inyo” ang pagpili kay Pedro bilang unang mangangaral sa mga Gentil sa kamay ng Dios, hindi sa kaniya.

Iisang salitang Griego ang “nakatataho ng puso”, kardiognostes, nakakikilala ng puso. Dalawang ulit lamang itong lumilitaw sa Biblia: dito, at sa panalangin ng 1:24 nang hilingin ng mga apostol sa Panginoong nakakikilala ng puso na piliin ang hahalili kay Judas. Ang Dios na pumili kay Matias sa pamamagitan ng kaniyang pagkakilala sa mga puso ay humatol na rin sa mga puso ng mga Gentil.

Katharizo ang pandiwa sa likod ng “nilinis”, ang pandiwa ng tinig sa bubungan, na huwag ipalagay na marumi ang nilinis ng Dios (10:15). Sa pangitain ay sa mga pagkain inilapat ang salita; inilalapat ito ngayon ni Pedro sa mga puso. Ang kalinisan, ang buong pinagtatalunang bagay, ay inilalagay sa lugar na hindi maabot ng kautusang panrituwal.

Ang tuksuhin ang Dios ay subukin siya, gaya ng ginawa ng Israel sa Masah (Exodo 17:2), at ipinagbabawal ito ng Deuteronomio 6:16. Binabanggit ng mga gurong Judio ang pagpasan sa pamatok ng kaharian at sa pamatok ng Torah bilang isang karangalan. Ginagamit ni Pedro ang larawan para sa isang pasaning ipinakita ng karanasan na walang nakadala, at tinatawag ito ni Pablo na pamatok ng pagkaalipin (Mga Taga-Galacia 5:1).

Ito ang huling naitalang mga salita ni Pedro sa Aklat ng Mga Gawa; pagkatapos ng kabanatang ito ay hindi na siya lilitaw. Mariin ang “naniniwala tayo”, isang pahayag ng pinanghahawakan ng mga apostol. Binabanggit niya ang “biyaya ng Panginoong Jesus”, pariralang ginagamit ni Pablo upang tapusin ang ilang sulat, at dito ay dinadala nito ang buong pangangatuwiran.

Sigao ang pandiwa sa likod ng “nagsitahimik”: tumigil ang pagtatalo. Sa Jerusalem ay bumabalik ang mga pangalan sa “si Bernabe at si Pablo”, nauuna si Bernabe, gaya sa sulat ng talatang 25; siya ang taong kilala at pinagkakatiwalaan ng iglesia roon mula pa sa 4:36. Ang mga tanda at mga kababalaghan ay ang mga iniuugnay kay Moises sa Egipto (7:36).

Ito si Santiago na kapatid ng Panginoon, na tinawag ng huling tradisyon na Santiago na Matuwid; sinasabi ni Hegesipo, na sinipi ni Eusebio, na tumigas na parang sa kamelyo ang kaniyang mga tuhod sa pananalangin sa templo. Ang kaniyang reputasyon sa pagtupad sa Kautusan ang dahilan kung bakit madadala ng kaniyang tinig ang mga mananampalatayang Fariseo. Ang “sumagot” ay tumugon sa lahat ng nasabi na.

Ang “Simeon” ay ang anyong Hebreo ng pangalan ni Pedro, ginamit sa kaniya dito lamang at sa 2 Pedro 1:1, isang bahid ng Jerusalem sa talumpati ni Santiago. Ginagamit ng “isang bayan sa kaniyang pangalan” ang laos, ang salitang inilalaan ng Kasulatan para sa Israel, ngayon ay para sa isang bayang hinango mula sa mga bansa, gaya ng sinabi ng Deuteronomio 14:2 tungkol sa Israel na pinili mula sa lahat ng bansa.

Sumphoneo ang pandiwa sa likod ng “nasasangayon”, sabay na tumunog, ugat ng simponya: magkatugma ang mga salita ng mga propeta at ang mga pangyayari sa Cesarea. Mga propeta ang sinasabi ni Santiago bagaman si Amos lamang ang kaniyang sinisipi, na parang nagsasalita si Amos para sa iba; magkakasamang umiikot sa iisang balumbon ang Labingdalawa.

Sinipi ang Amos 9:11 mula sa Septuaginta. Skene ang “tabernakulo ni David”, isang kubol o dampa: inilalarawan ni Amos ang maharlikang sambahayan bilang isang gumuhong silungan. Wala sa Amos ang “ako'y babalik” at maaaring umaalingawngaw sa Jeremias 12:15. Sinisipi rin ng mga Balumbon sa Dagat na Patay ang talatang ito upang ilarawan ang pamayanang muling itatayo ng Dios.

Kapansin-pansin ang pagkakaiba ng Griego at Hebreo ng Amos dito. Sa Hebreo ng Amos 9:12, aariin nila ang nalabi sa Edom; sa Septuaginta, hahanapin ng nalabi sa mga tao ang Panginoon. Iisa ang mga katinig ng Edom at adam, tao, at iisang titik ang pagkakaiba ng aariin at hahanapin, kaya binasa ng mga tagapagsalin sa Griego ang isang pangako ng pagsakop bilang pangako ng paghahanap.

Mas maikling linya ang nasa pinakamatatandang manuskrito, malapit sa sinasabi ng Panginoon na nagpapakilala ng mga bagay na ito mula nang una, gaya ng nakalimbag dito, umaalingawngaw sa Isaias 45:21. Sa isang huling teksto ay pinalawak ito tungo sa pahayag tungkol sa pagkakilala ng Dios sa kaniyang mga gawa. Sa alinmang anyo, iniharap ang pagsasama sa mga Gentil bilang matagal nang layunin, hindi biglaang ideya.

Iisang pandiwang Griego ang “ang hatol ko”, krino, humahatol ako; pinagtatalunan kung si Santiago ay nagsasalita bilang pangulo ng pulong na naglalabas ng pasiya o bilang isang tinig na nag-aalok ng hatol. Parenochleo ang pandiwa sa likod ng “gambalain”, dagdagan ng hirap o ligaligin, at dito lamang lumilitaw sa Bagong Tipan.

Kahawig ng apat na bagay ang mga tuntuning iniatang ng Levitico 17-18 sa dayuhang nakikipamayan sa gitna ng Israel: walang paghahain sa ibang diyos, walang pagkain ng dugo, walang laman ng hayop na hindi pinatulo ang dugo, walang ipinagbabawal na pakikiapid. Inaalis ng tekstong Kanluranin ang “binigti” at idinaragdag ang negatibong Gintong Tuntunin, ibinabaling ang listahan sa moralidad; isa itong maagang muling pagsulat.

Sinasabi ni Josefo na iniutos ni Moises na basahin nang hayag ang Kautusan bawat linggo upang walang maging mangmang dito (Laban kay Apion 2.175), at inilalarawan ni Filon ang mga sinagoga sa Sabbath bilang mga paaralan ng Kautusan. Idinidiin ng “mula nang unang panahon” na ilang salinlahi na ang presensiya ng sinagoga. Inilalagay ni Santiago ang sulat sa loob ng matagal nang pagbasang iyon.

Dokeo ang pandiwa sa likod ng “minagaling”, inakalang mabuti, ang pormula ng mga opisyal na kautusan, at ginagamit ito ni Lucas sa kaniyang sarili sa pambungad ng kaniyang Evangelio (Lucas 1:3). Si Judas na Barsabas ay maaaring kapatid ni Jose na Barsabas, ang kandidato sa 1:23. Si Silas ay ang Silvano ng mga sulat ni Pablo (1 Mga Taga-Tesalonica 1:1) at, gaya ni Pablo, isang mamamayang Romano (16:37).

Chairein ang salita sa likod ng “bumabati”, ang karaniwang pambungad ng sulat na Griego. Sa Bagong Tipan ay tatlong sulat lamang ang binubuksan nito: ang sulat na ito, ang sulat ng punong kapitan na si Claudio Lisias (23:26), at ang Sulat ni Santiago (1:1), na ang may-akda ay ang Santiagong humubog sa pasiyang ito. Binabanggit ang Cilicia, ang lalawigan ni Pablo, bagaman walang naitalang pagtatatag ng iglesia roon sa aklat.

Tarasso ang pandiwa sa likod ng “nangangbagabag”, ang salitang ginamit ni Pablo sa mga nanggugulo sa Galacia, na may ilang bumabagabag sa kanila (Mga Taga-Galacia 1:7). Anaskeuazo ang pandiwa sa likod ng “isininsay”, magbalot ng dala-dalahan, ginagamit sa pagbuwag o panloloob sa isang lugar, at dito lamang lumilitaw sa Bagong Tipan. Wala sa pinakamatatandang manuskrito ang utos na magpatuli at tumupad sa kautusan, at wala rin ito sa nakalimbag dito.

Dito lamang ginamit sa buong Aklat ng Mga Gawa ang agapetos, “minamahal”, at ibinigay ito sa dalawang misyonerong pinagdududahan ang paraan. Pinangangalanan sila ng sulat sa ayos ng Jerusalem, si Bernabe bago si Pablo. Iniharap ng “nang mapagkaisahan na” ang pasiya bilang nagkakaisa, anoman ang naging pagtatalo bago nito.

Paradidomi ang pandiwa sa likod ng “nangagsapanganib”, ibigay, ang pandiwang ginamit nang ibigay si Jesus upang ipako sa krus; maaari rin itong mangahulugang italaga. Ang kamakailang pagbato sa Listra (14:19) ang nagbibigay ng bigat sa parirala. Ang buong titulo, “ating Panginoong Jesucristo”, ang nagmamarka kung kaninong pangalan isinapanganib ang buhay.

Sa sinaunang daigdig, kadalasang dinadala ang mga sulat ng mga pinagkakatiwalaang tagapagdala na makapagpapatunay at makapagpapaliwanag nang personal, gaya ng pagsusugo kay Tiquico upang ibalita sa mga taga Colosas ang kalagayan ni Pablo (Mga Taga-Colosas 4:7-8). Ang “sa salita ng bibig” ay sa harapang pananalita: dalawang lalaking mula sa Jerusalem ang nananagot sa papel, at walang makapagsasabing pineke o binaluktot ito.

Baros ang salita sa likod ng “pasanin”, bigat, at ganito ring parirala ang ginamit ng muling nabuhay na si Jesus sa Tiatira, na hindi na siya magpapataw sa kanila ng ibang pasanin (Pahayag 2:24), sa isang sulat na humahatol sa pagkain ng inihain sa diosdiosan at sa pakikiapid (2:20). Epanankes ang salita sa likod ng “kinakailangan”, sa pangangailangan, isang matigas na opisyal na salitang dito lamang lumilitaw sa Bagong Tipan.

Iniba ang ayos ng listahan mula sa talatang 20, at ang ikahahawa sa diosdiosan ay naging tiyak na eidolothuta, “mga bagay na inihain sa mga diosdiosan”, ang mismong terminong mahabang tinatalakay ni Pablo sa mga taga Corinto (1 Mga Taga-Corinto 8-10). Errosthe ang Griego sa likod ng “Paalam na sa inyo”, literal na magpakalakas kayo, ang karaniwang pangwakas ng sulat na Griego.

Apoluo ang pandiwa sa likod ng “mapayaon”, pakawalan, ang pandiwang ginamit sa pagpapayaon ng iglesia sa Antioquia kina Pablo at Bernabe sa 13:3. Plethos ang salita sa likod ng “karamihan”, ginagamit sa Aklat ng Mga Gawa bilang termino para sa buong nagtitipong kapulungan, gaya nang tawagin ng Labingdalawa ang karamihan ng mga alagad upang pumili ng pito (6:2).

Ang “mabasa” ay binasa nang malakas sa nagtitipon, gaya ng inaasahan ni Pablo na babasahin ang kaniyang mga sulat sa buong iglesia (Mga Taga-Colosas 4:16, 1 Mga Taga-Tesalonica 5:27). Paraklesis ang salita sa likod ng “pagkaaliw”, na nangangahulugan ding pangaral o pagpapalakas ng loob; kapuwa umaaliw at humihimok ang sulat.

Inilalarawan ni Pablo ang gawain ng propeta bilang pagsasalita sa ikatitibay, sa pangaral at sa pang-aaliw (1 Mga Taga-Corinto 14:3), at iyon ang ginagawa nina Judas at Silas dito. Inilalagay sila ng “mga propeta rin naman” katabi ng mga propeta at guro sa Antioquia (13:1). Nagpapahiwatig ang “maraming mga salita” ng mahahabang pagtitipon, hindi isang pagbati sa pintuan.

Ang “payapang pinapagbalik” ay ang pormal na pamamaalam na may basbas, ang Hebreong shalom. Ang basa ng pinakamatatandang manuskrito ay bumalik sila “sa mga nagsipagsugo sa kanila”, gaya ng nakalimbag dito, sa halip na sa mga apostol. Alinman doon, tapos na ang kanilang misyon bilang mga kinatawan.

Wala ang buong talatang ito sa pinakamatatandang manuskritong Griego. Waring idinagdag ito upang ipaliwanag kung paanong nasa Antioquia si Silas sa talatang 40 matapos siyang pauwiin sa talatang 33; idinaragdag pa ng Codex Bezae na mag-isang umalis si Judas. Kung wala ito, maaaring ipinatawag lamang ni Pablo si Silas mula sa Jerusalem.

Pinagpapares ng “itinuturo at ipinangangaral” ang didasko at euangelizomai, pagtuturo para sa iglesia at pagbabalita para sa mga tagalabas. Binabanggit ng sulat ni Pablo sa mga taga Galacia ang isang panahon sa Antioquia nang pati si Bernabe ay nadala sa paghiwalay sa mga mananampalatayang Gentil (Mga Taga-Galacia 2:13); kung nangyari iyon sa panahong ito, maaaring nililiman nito ang kasunod.

Episkeptomai ang pandiwa sa likod ng “dalawin”, ang pandiwa ng pagdalaw ng Dios sa kaniyang bayan (Lucas 1:68, 7:16), na ginamit din ni Santiago sa talatang 14 nang sabihin niyang dinalaw na una ng Dios ang mga Gentil. Payak at pastoral ang “tingnan natin kung ano ang lagay nila”. Si Pablo na ngayon ang nagmumungkahi ng paglalakbay.

Boulomai ang pandiwa sa likod ng “inibig”, magnais o magkaloob, isang malumanay na salita. Si Bernabe ang humawak sa kamay ni Saulo nang matakot sa kaniya ang mga alagad sa Jerusalem (9:27); pare-pareho siya sa pagbibigay ng ikalawang pagkakataon sa taong pinagdududahan ng iba.

Axioo ang pandiwa sa likod ng “hindi minagaling”, ituring na karapatdapat: hindi ito inakala ni Pablo na tama. Aphistemi ang pandiwa sa likod ng “humiwalay”, umurong o tumalikod, ang pandiwang ginamit ni Jesus para sa mga tumatalikod sa panahon ng tukso (Lucas 8:13). Ipinakikita ng piniling salita ni Pablo kung gaano kaseryoso niyang itinuring ang pag-iwan sa Perga.

Paroxusmos ang salita sa likod ng “pagtatalo”, ugat ng paroxysm, na ginagamit ng Mga Hebreo 10:24 sa mabuting kahulugan, ang pag-udyok sa pag-ibig. Ito ang huling paglitaw ni Bernabe sa Aklat ng Mga Gawa. Binabanggit siya ni Pablo sa bandang huli nang walang hinanakit (1 Mga Taga-Corinto 9:6), at kasama muli ni Pablo si Marcos sa Mga Taga-Colosas 4:10.

Sina Pablo at Silas lamang ang sinasabing ipinagtagubilin sa biyaya, ang pariralang ginamit nang isugo ng Antioquia ang unang misyon (14:26); walang sinasabi tungkol sa pagpapayaon kay Bernabe, at may humihinuha na si Pablo ang sinuportahan ng iglesia. Kinatawan ng Jerusalem at mamamayang Romano si Silas, kaya nasa mabuting kalagayan upang dalhin ang sulat ng kapulungan sa mga iglesia ni Pablo (16:4).

Ang Siria at Cilicia ay dalawa sa mga rehiyong pinangalanan sa pagbati ng sulat (talatang 23), kaya dinadala ni Pablo ang pasiya sa lugar na pinag-uukulan nito. Dumaraan ang kaniyang ruta sa lupa at pakanluran sa Pintuan ng Cilicia hanggang Derbe (16:1), ang kabaligtaran ng daang hindi nila tinahak sa dulo ng unang paglalakbay.