Isang huwad na kaloob at isang walang-lamang bilangguan

Ang Ananias ay ang Hebreong Hananiah, mapagbiyaya ang Panginoon, at Aramaico ang Safira para sa maganda, isang pangalang nakita sa mga ossuaryo sa Jerusalem. Ktema ang salita sa likod ng “pag-aari”, isang ari-arian; tinatawag itong lupa sa talatang 3. Ang pambungad na “Datapuwa't” ang tuwirang nagtatapat sa mag-asawa laban kay Bernabe.

Nosphizomai ang pandiwa sa likod ng “inilingid”, ang magnakaw nang palihim o magdispalko, ang pandiwang ginamit ng Griegong Lumang Tipan kay Acan, na lihim na nagtago ng bahagi ng samsam na itinalaga sa Dios sa Jerico (Josue 7:1). Kapuwa nasa simula ng bagong buhay ng bayan ng Dios ang dalawang salaysay, at kapuwa nagtatapos sa kamatayan. Alam ng asawa ang plano at kasabwat siya rito.

Ang “pinuspos” ay ang pandiwa ng 4:31, nang mapuspos silang lahat ng Espiritu Santo. Dalawang pagpupuspos ang magkatabi, gaya nang pumasok si Satanas kay Judas sa simula ng pagpapakasakit (Lucas 22:3). Inuulit ng “maglingid” ang pandiwa ng pagdidispalko sa talatang 2.

Sinabi ni Pedro na nagsinungaling si Ananias sa Espiritu Santo sa talatang 3, at dito ay sa Dios, at ginamit sa kalaunan ni Basilio ng Cesarea ang pares na ito upang ipangatuwiran na Dios ang Espiritu. Ang “inisip mo pa ang bagay na ito sa iyong puso” ay literal na inilagay mo ang gawang ito sa iyong puso, ang idyomang Hebreo para sa pagpapasiya sa isang plano.

Ekpsycho ang pandiwa sa likod ng “nalagot ang hininga”, ang huling paghinga, at tatlong ulit lamang itong ginamit sa Bagong Tipan: kay Ananias, kay Safira sa talatang 10, at kay Herodes Agripa, na sinaktan ng isang anghel sa 12:23. Iniharap ang tatlong kamatayan bilang paghatol ng Dios.

Kaugalian sa Jerusalem ang paglilibing sa araw mismo ng kamatayan, kadalasa'y sa loob ng ilang oras, at walang kabaong. Systello ang pandiwa sa likod ng “binalot”, balutin ng saplot. Ang “mga kabinataan” ay maaaring ang mga nakababatang kasapi na gumaganap nito bilang karaniwang tungkulin. Walang naitalang pagtangis, kaiba sa malaking panaghoy na ginawa para kay Esteban (8:2).

Sapat ang tatlong oras upang dalhin ang bangkay sa labas ng lungsod tungo sa isang libingan at bumalik. Wala sinoman sa pamayanan ang nagsabi sa kaniyang asawa. Pumasok siya nang hindi nalalamang balo na siya, at sa tamang oras upang tanungin.

Tosoutou ang Griego sa likod ng “ng gayon”, sa ganitong halaga, na parang binanggit o itinuro ni Pedro ang halagang inilagay sa paanan. Binibigyan siya ng tanong ng pagkakataong sabihin ang katotohanan, pagkakataong hindi tuwirang naibigay sa kaniyang asawa; inulit niya ang halaga.

Symphoneo ang pandiwa sa likod ng “nagkasundo”, ang ugat ng salitang simponya: magkasabay silang tumunog, magkatono. Ang “tuksuhin” ay subukin, gaya ng pagsubok ng Israel sa Panginoon sa Masah, nang itanong nila kung ang Panginoon ay nasa gitna nila o wala (Exodo 17:7), isang bagay na ipinagbabawal ng Deuteronomio 6:16 na ulitin.

Parachrema ang salita sa likod ng “pagdaka'y”, ang salitang ginagamit ni Lucas para sa mga biglang paggaling (Lucas 4:39; 5:25), at ang salita sa paglakas ng mga bukong-bukong ng pilay sa 3:7. Ang bilis ding iyon na nagmarka sa unang pagpapagaling ang nagmamarka sa paghatol na ito. Nahandusay siya sa paanan ni Pedro, kung saan inilagay ang salapi.

Ginagamit ng Griegong Lumang Tipan ang ekklesia para sa kapulungan ng Israel na nagtitipon sa harap ng Dios, gaya ng sa araw ng kapulungan sa Sinai (Deuteronomio 9:10), samantalang sa mga lungsod ng Grecia ay ang kapulungan ito ng mga mamamayan (19:39). Ito ang takot na lumukob sa unang kapulungan ng Aklat ng Mga Gawa.

Nanalangin ang mga mananampalataya na iunat ng Dios ang kaniyang kamay upang mangyari ang mga tanda at kababalaghan (4:30); narito na sila, “sa pamamagitan ng mga kamay ng mga apostol”. Ang natitira sa talatang ito at ang kasunod na dalawa ay isang paningit tungkol sa pamayanan bago ipagpatuloy ang mga tagpo ng pagpapagaling.

Kollao ang pandiwa sa likod ng “makisama”, magdikit o kumapit nang mahigpit, ang pandiwang ginamit nang sabihan si Felipe na lumapit at makisabay sa karo (8:29) at nang sikapin ni Saulo na makisama sa mga alagad (9:26). Pinagtatalunan kung sino ang “mga iba”: ang mga tagalabas sa pangkalahatan, o, ayon sa ilan, ang mga pinuno.

Maingat ang Aklat ng Mga Gawa na banggitin ang mga babae sa mga sumampalataya (8:12; 17:4, 12), samantalang mga lalake ang binilang sa 4:4. Maaari ring basahin ang Griego na ang mga sumasampalataya sa Panginoon ay naparagdag, at ganiyan ito binabasa ng maraming makabagong salin.

Episkiazo ang pandiwa sa likod ng “maliliman”, ang pandiwa ng paglilim ng Espiritu kay Maria (Lucas 1:35) at ng alapaap sa pagbabagong-anyo (Lucas 9:34). Krabattoi ang “mga hiligan”, ang banig ng dukha, gaya ng binuhat at dinala ng lumpo (Marcos 2:11). Dadalhin naman sa mga maysakit ang mga panyo mula kay Pablo sa 19:12.

Ochleo ang pandiwa sa likod ng “pinahihirapan”, guluhin o abalahin, na nakasalig sa ochlos, karamihan, na parang ang mga karumaldumal na espiritu ay isang mandurumog na dumadagan sa nagdurusa. Ganito ring parirala ang ginamit ni Lucas para sa mga karamihang lumapit kay Jesus mula sa Judea at sa baybayin ng Tiro at Sidon (Lucas 6:18).

Hairesis ang salita sa likod ng “sekta”, isang paaralan o partido, na walang masamang kahulugan sa Aklat ng Mga Gawa kapag ginagamit sa mga Saduceo, sa mga Fariseo (15:5; 26:5), at sa mga mananampalataya mismo, ang sekta ng mga Nazareno (24:5). Saka lamang ito nangahulugang erehiya. Zelos ang salita sa likod ng “kainggitan”, sigasig o paninibugho.

Maaari ring basahin ang “bilangguang bayan” bilang ibinilanggo sila nang hayag: ang Griegong demosia ay maaaring ang pampublikong bilangguan o ang hayag na paraan ng pagdakip. Sa pagkakataong ito, lahat ng mga apostol ang dinakip, hindi lamang sina Pedro at Juan.

Sinasabi ng mga Saduceo, na nanguna sa pagdakip na ito, na walang anghel (23:8), at isang anghel pa ang nagbukas ng kanilang bilangguan. Pariralang mula sa Lumang Tipan ang “anghel ng Panginoon”, na ginamit ni Lucas sa mga salaysay ng kapanganakan (Lucas 1:11; 2:9); sa Aklat ng Mga Gawa ay muling magbubukas ng bilangguan ang anghel para kay Pedro (12:7).

Stathentes ang salita sa likod ng “magsitayo kayo”, tumindig kayo, sinasadya at hayag sa lahat. Ang “lahat ng mga salita ng Buhay na ito” ay ang mensahe ng buhay sa pamamagitan ng pagkabuhay na maguli, ang mismong itinatanggi ng mga Saduceo, gaya ng minsang sinabi ni Pedro kay Jesus na nasa kaniya ang mga salita ng buhay na walang hanggan (Juan 6:68).

Literal na sa pagbubukang-liwayway ang “nang magbubukang liwayway”, nang buksan ang mga pintuan ng templo at dumating ang mga tao para sa mga panalangin sa umaga. Gerousia ang salita sa likod ng “senado”, ang sanggunian ng matatanda, at dito lamang lumilitaw sa Bagong Tipan; malamang na ipinaliliwanag lamang ng “at” ang sanedrin sa halip na magdagdag ng ikalawang kapulungan.

Hyperetai ang tawag sa “mga punong kawal”, ang mga tagapaglingkod ng sanggunian at ng templo, ang salitang ginamit ni Lucas para sa tagapaglingkod ng sinagoga na tumanggap ng balumbon mula kay Jesus sa Nazaret (Lucas 4:20). Lumabas sila upang kunin ang mga bilanggo at bumalik na may dalang ulat sa halip.

Magsasalaysay ang Aklat ng Mga Gawa ng katulad na pagtakas sa kabanata 12, kung saan nasa lugar pa rin ang mga tanikala, bantay at pintuan. Doon ay sinisiyasat ni Herodes ang mga bantay at ipinapapatay sila (12:19). Dito ay naiwang nakatayo ang mga bantay sa labas ng bakanteng selda, at walang sinasabi ang aklat tungkol sa kanilang kinahinatnan.

Ang “kung ano ang magiging wakas niyaon” ay literal na kung ano ang kahihinatnan nito. Sa Pentecostes ay itinanong ng nalilitong karamihan kung ano ang kahulugan nito (2:12), at ngayon ay itinatanong ng mga pinuno, sa ganoon ding pagkalito, kung saan ito hahantong.

Ginagamit ng ulat ang salita ng anghel: “nangakatayo sa templo” ang mga lalake, gaya ng iniutos sa kanila na humayo, tumayo at magsalita (talatang 20). Walang pangalan ang mensahero, at wala namang pinagtaguan ang mga bilanggo.

Natatakot ang mga punong kawal na batuhin sila ng karamihan. Pagkaraan ng dalawang kabanata, ang mga bato ay ibabato sa isang mananampalataya, nang kaladkarin si Esteban sa labas ng lungsod (7:58). Sa ngayon, ang lingap ng bayan ang nag-iingat sa mga apostol.

Ipinangatuwiran ni Joachim Jeremias na hinihingi ng huling batas Judio ang isang pormal na babala bago maparusahan ang unang paglabag, kaya ang kabanata 4 ang naging babala at ang ikalawang pagdinig na ito ay maaari nang magpataw ng parusa. Pinagtatalunan kung umiiral na ang tuntuning iyon nang ganito kaaga, ngunit tugma ang paglala sa huwarang iyon.

Iniiwasan muli ng dakilang saserdote ang pangalan: “pangalang ito”, “taong ito”. Pahayag ang basa ng maraming manuskrito sa unang sugnay, gaya ng nakalimbag dito, sa halip na tanong. Inaalingawngaw ng takot sa dugo ng taong ito ang sigaw sa Mateo 27:25, na mapasa kanila at sa kanilang mga anak ang kaniyang dugo.

Peitharcheo ang pandiwa sa likod ng “magsitalima”, isang pandiwa para sa pagsunod sa pinuno o kapamahalaan, ang salitang ginamit ni Pablo nang sabihin niya kay Tito na dapat tumalima ang mga mananampalataya sa mga pinuno (Tito 3:1). Kinukuha ng mga apostol ang karaniwang talasalitaan ng tungkuling pambayan at itinututok ito sa Dios.

Wika ng Deuteronomio 21:22-23 ang “ibinitin sa isang punong kahoy”, na nagsasabing sinumpa ng Dios ang ibinitin; gagamitin ito muli ni Pedro sa 10:39, at sisipiin ni Pablo ang sumpa sa Mga Taga-Galacia 3:13. Diacheirizomai ang pandiwa sa likod ng “pinatay”, pagbuhatan ng marahas na kamay, at dito lamang ito at sa 26:21.

Tatawagin ni Esteban si Moises na pinuno at tagapagligtas (7:35), malapit na kapares ng “Principe at Tagapagligtas” dito. Ang pagsisisi ay sinasabing ibinibigay ng Dios, hindi lamang hinihingi niya, at ibinibigay ito sa Israel, ang mismong bayan ng sanggunian.

Hinihingi ng Kautusan ang dalawa o tatlong saksi upang patunayan ang isang bagay (Deuteronomio 19:15). Pinangangalanan ng mga apostol ang kanilang sarili at ang Espiritu Santo bilang kanilang pares. Muling peitharcheo ang pandiwa sa likod ng “nagsisitalima”, ang pandiwa ng talatang 29: ang tumatalima sa Dios, hindi sa tao, ang may Espiritu.

Diaprio ang pandiwa sa likod ng “nangasugatan sa puso”, literal na nalagari sa dalawa, at dito lamang ginamit at sa mga nakarinig kay Esteban sa 7:54. Sa Pentecostes ay natusok ang mga nakikinig at nagtanong kung ano ang gagawin; dito ay nilalagari sila ng galit at nagbabalak pumatay.

Ito si Gamaliel na Matanda, ayon sa tradisyon ay apo ni Hillel, at sa kaniyang paanan sinanay si Pablo (22:3). Sinasabi ng Mishnah na nang mamatay siya ay naglaho ang kaluwalhatian ng Kautusan (Sotah 9:15). Nomodidaskalos ang salita sa likod ng “doktor sa kautusan”, guro ng Kautusan.

Ginamit ni Gamaliel ang tawag ding ginamit ni Pedro sa karamihan, “Kayong mga lalaking taga Israel” (2:22; 3:12). Inililipat ng “mangagingat kayo sa inyong sarili” ang tanong mula sa nararapat sa mga apostol tungo sa gagawin ng sanggunian sa kaniyang sarili.

Isinasalaysay ni Josefo ang isang Teudas na nanguna sa isang karamihan sa Jordan, nag-aangking hahatiin niya ito, at pinugutan ng ulo sa ilalim ng gobernador na si Cuspio Fado, mga AD 44-46, mga sampung taon pagkatapos ng talumpating ito. Alinman sa ibang Teudas ang tinutukoy ni Gamaliel, isang pangkaraniwang pangalan, o may suliranin sa petsa; nahahati ang mga iskolar.

Pinamunuan ni Judas na taga Galilea ang isang paghihimagsik laban sa senso ni Quirinio noong AD 6, na inilalarawan ni Josefo bilang simula ng ikaapat na pilosopiya na nagpasigla sa mga Zelote sa kalaunan. Apographe ang salita sa likod ng “pagpapasulat”, pagpapatala, ang salita sa Lucas 2:2. Ipinako sa krus sa bandang huli ang kaniyang mga anak na sina Jacob at Simon, kaya hindi lubos na naglaho ang kilusan.

Kataluo ang pandiwa sa likod ng “mawawasak”, tunawin o gibain, ang pandiwang ginamit sa pagwasak sa templo (Marcos 14:58). Magkaiba ang pagkakaayos ng dalawang kondisyon sa Griego: haka-haka ang kung sa mga tao, samantalang ang kung sa Dios sa kasunod na talata ay nasa anyong mas malapit sa kung, gaya ng maaaring totoo. May bumabasa nito na kumikiling na si Gamaliel.

Iisang salita ang “nangakikihamok laban sa Dios”, theomachoi, mga lumalaban sa Dios, at dito lamang lumilitaw sa Bagong Tipan. Galing ito sa trahedyang Griego: sa Bacchae ni Euripides, tinawag na theomachos si Penteo dahil sa paglaban niya sa diyos na si Dionisio, at masama ang kaniyang kinahinatnan.

Malamang na ang pagpalo ay ang paghagupit sa sinagoga ayon sa Kautusan, hanggang apat na pung hampas, at sa gawa ay tatlong pu't siyam (Deuteronomio 25:3). Isusulat ni Pablo sa kalaunan na limang ulit niya itong tinanggap mula sa mga Judio (2 Mga Taga-Corinto 11:24). Tinanggap ng sanggunian ang payo ni Gamaliel tungkol sa pagpatay ngunit binalewala ang diwa nito.

Sinasadyang kabalintunaan ang Griego: ibinilang silang karapatdapat na mapahiya, katexiothesan atimasthenai, pinarangalan ng kahihiyan. Ang basa ng pinakamahuhusay na manuskrito ay “dahil sa Pangalan” lamang, walang kaniya, gaya ng nakalimbag dito, ang lubos na gamit na umaalingawngaw sa magalang na paraan ng mga Judio ng pagtukoy sa Dios bilang ang Pangalan.

Maaaring basahin ang huling sugnay bilang ipinangangaral ang mabuting balita na ang Cristo ay si Jesus, kaya ang nilalaman ay isang pagkakakilanlan: may pangalan na ang matagal nang hinihintay na Mesias. Imperpekto ang “hindi sila nagsisipagtigil”, isang gawaing nagpapatuloy araw-araw, at tinutugon nito ang utos ng talatang 40 nang walang salita.