Tumatawid sa hangganan ang pag-uusap

Ginagawang kaagaw ni Jesus sa paningin ng mga Fariseo ang ulat na ito, na dumadampot sa reklamo ng mga alagad ni Juan sa 3:26 na ang lahat ay nagsisiparoon sa kaniya. Bihira sa ganito kaagang bahagi ng Aklat ni Juan na tawaging “Panginoon” si Jesus sa payak na salaysay, at ilang matandang manuskrito ang may Jesus dito.

Itinutuwid ng panaklong ang 3:22, na nagsabing si Jesus ay “bumabautismo”. Wala nang ibang bahagi ng apat na Ebanghelyo na nagpapakita ng kaniyang mga tagasunod na nagbabautismo habang siya'y nabubuhay; ang utos na bautismuhan ang mga bansa ay dumating lamang pagkatapos ng pagkabuhay na maguli, sa Mateo 28:19.

Ang “muli” ay tumuturo pabalik sa una niyang pagtungo sa Galilea sa 1:43 at sa kasalan sa Cana. Aphiemi ang pandiwa sa likod ng “Nilisan”, ang salita para sa pagbitaw o pag-iwan, na ginagamit din ng Bagong Tipan sa pagpapatawad ng utang.

Dei ang “kinakailangang”, ang salitang inilalaan ng Aklat ni Juan sa dapat mangyari: kinakailangang ipanganak na muli (3:7), kinakailangang itaas ang Anak ng tao (3:14), kinakailangang dumakila siya (3:30). Nasa pagitan mismo ng Judea at Galilea ang Samaria, at sinasabi ni Josephus na karaniwang dumaraan doon ang mga peregrinong Galileo.

Karaniwang inilalagay ang Sicar sa nayon ng Askar sa paanan ng Bundok Ebal, bagaman inakala ni Jeronimo na pagkakamali ito sa pagsulat ng Siquem. Mula sa Genesis 33:19 ang parang, nang bumili si Jacob ng lupa sa Siquem, at sa 48:22, nang mag-iwan siya ng bahagi kay Jose. Doon inilibing ang mga buto ni Jose (Josue 24:32).

Hindi kailan man binabanggit ng Matandang Tipan na naghukay si Jacob ng balon dito; ang tradisyong ito ay kilala lamang mula sa talatang ito at sa mga peregrino sa kalaunan. Ang “naupong gayon” ay nangangahulugang kung ano siya noon, walang seremonya. Ang ikaanim na oras, mula sa pagsikat ng araw, ay tanghaling tapat, ang oras din nang iharap siya ni Pilato sa 19:14.

Alam ng mga mambabasa ng Genesis at Exodo ang nangyayari kapag ang isang dayuhan ay nakatagpo ng babae sa balon: ganoon natagpuan sina Rebeca (Genesis 24), Raquel (Genesis 29) at Sefora (Exodo 2). Hinuha lamang kung sinasadya ito ng Aklat ni Juan, ngunit inaanyayahan ito ng tagpo. Tatlong salita lamang sa Griego ang kaniyang hiling.

Ipinaliliwanag ng paalala kung bakit nag-iisa si Jesus at kung bakit kailangan niyang humingi. Ipinakikita rin nito na handang bumili ng “pagkain” ang mga alagad sa isang bayan ng Samaria, kaya anoman ang kahulugan ng “hindi nangakikipagusap” sa kasunod na talata, hindi nito ipinagbabawal ang kalakalan.

Ang pandiwang Griego sa likod ng “hindi nangakikipagusap” ay nangangahulugang gumamit nang magkasama. Ayon kay David Daube, ang pagsasalo sa mga sisidlan ang tinutukoy: itinuring ng isang huling pasiyang rabiniko (Mishnah Niddah 4:1) na laging marumi ang mga babaing Samaritana, kaya magiging marumi para sa kaniya ang banga nito. Wala sa ilang naunang manuskrito ang pangwakas na sugnay, na mababasang sariling paalala ng Aklat at hindi salita ng babae.

Karaniwang pananalita ang “tubig na buhay” para sa umaagos na tubig mula sa bukal o batis, kabaligtaran ng tubig sa imbakan; hinihingi ito ng Levitico 14:5 sa paglilinis. Tinatawag ng Jeremias 2:13 ang PANGINOON na bukal ng tubig na buhay. Dorea ang “kaloob”, isang bagay na ibinibigay nang walang bayad.

Kurie ang “Ginoo”, ang salita ring ginagamit para sa Panginoon, na dito ay paggalang lamang. May dalang timbang katad na may lubid ang mga manlalakbay; wala nito si Jesus. Tinawag ng talatang 6 ang balon na pege, bukal, ngunit tinawag ito ng babae na phrear, hukay, at kapwa tama: pinupuno ang balon ng tubig mula sa ilalim ng lupa.

Itinuturing ng mga Samaritano na nagmula sila sa mga anak ni Jose na sina Efraim at Manases, kaya sinabi niya ang “aming amang si Jacob”; tinutulan ng mga manunulat na Judio ang pag-aangking iyon. Ang anyo ng tanong sa Griego ay umaasa ng sagot na hindi. Ganito rin ang itatanong ng karamihan sa Jerusalem tungkol kay Abraham sa 8:53.

Hindi minamaliit ni Jesus ang kaloob ni Jacob; sinasabi lamang niya ang hangganan nito. Pangkasalukuyan ang pandiwari sa Griego, ang taong patuloy na umiinom, na siyang araw-araw na buhay ng babae sa balong ito. Sinasagot niya ang tanong tungkol sa kadakilaan sa pamamagitan ng pagsasabi kung ano ang ginagawa ng bawat tubig.

Nag-iiba ang panahunan mula sa talatang 13: dito ay iisang pag-inom, minsang ginawa. Mariing dobleng negatibo ang “hindi mauuhaw magpakailan man”, hindi, kailan man. Hallomai ang “bubukal”, lumukso, na ginamit sa Mga Gawa 3:8 sa pilay na lumukso, at wala nang ibang bahagi ng Bagong Tipan na gumagamit nito sa tubig.

Sinasabi niya ngayon kay Jesus ang sinabi nito sa kaniya sa talatang 7, ibigay mo, at sa gayon ay ginagawa niya mismo ang sinabi ng talatang 10 na gagawin niya. Ang pagod sa paglalakad pa rin ang kaniyang dahilan: ang “pumarito man sa ganito kalayo” ay nagpapahiwatig ng buong paglalakbay mula sa bayan.

Tatlong utos: humayo, tawagin, pumarito. Ang hiling niya sa talatang 15 ay hindi na pumarito pa; ang unang utos ni Jesus ay pumarito. Sa harap ng madla, karaniwang kasali ang asawa ng babae sa ganitong pag-uusap, kaya maaaring natural pakinggan ang hiling, bagaman hinuha lamang iyon.

Tatlong salita lamang sa Griego ang kaniyang sagot. Inuulit ito ni Jesus ngunit inililipat sa unahan ang asawa, asawa ay wala ako, kaya napapasa mismong salitang maingat niyang pinili ang bigat. Kalos ang “Mabuti”, wasto, ang hatol ng isang guro sa tumpak na sagot.

Mula kay Origenes, itinuring ng ilang mambabasa na ang limang asawa ay ang limang bansang inilagay ng mga Asirio sa Samaria, bawat isa'y may sariling mga dios (2 Mga Hari 17:24–41). Walang alegoryang ibinibigay ang talata mismo. Alethes ang salita sa “sinabi mo ang katotohanan”, totoo, ang salitang dalawang ulit na babalik sa usapan tungkol sa pagsamba.

Ang limang aklat lamang ni Moises ang tinatanggap ng mga Samaritano, kaya ang tanging propetang hinihintay nila ay ang ipinangako ni Moises sa Deuteronomio 18:15, isang propetang gaya niya. Theoreo ang “napaghahalata”, masusing pagmasdan; nagsasaad ito ng hinuhang mula sa kaniyang kararinig lamang.

Ang “bundok na ito” ay ang Gerizim, na nakatayo sa itaas ng balon, ang bundok ng pagpapala sa Deuteronomio 11:29. Winasak ng pinunong Judio na si Juan Hircano ang templo ng mga Samaritano sa taluktok nito mahigit isang siglo bago nito. Gerizim ang mababasa sa Pentateuko ng mga Samaritano sa Deuteronomio 27:4, kung saan Ebal ang nasa Hebreo.

Magalang na pagtawag sa Griego ang “Babae”, ang ginamit ni Jesus sa kaniyang ina sa Cana (2:4) at mula sa krus (19:26). Ang “paniwalaan mo ako” ay nasa dakong karaniwang kinalalagyan ng katotohanan, katotohanan. Ang “aming mga magulang” ang binanggit ng babae; sumagot si Jesus ng “ang Ama”, ang unang pagkakataon na ganito pinangalanan ang Dios sa kabanata.

Neuter sa Griego ang “ang hindi ninyo nalalaman”: ano, hindi sino. Nagsasalita si Jesus dito bilang Judio kasama ng mga Judio, “namin”, isang bihirang tindig para sa kaniya sa Aklat ni Juan, kung saan ang mga Judio ay karaniwang kaniyang mga kalaban. Ek ang “nanggagaling”, mula sa: pinagmulan ng kaligtasan, hindi hangganan nito, gaya ng ipakikita ng talatang 42.

Hinihila ng “at ngayon nga” ang darating na oras tungo sa kasalukuyan, at bumabalik ang pariralang ito sa 5:25. Alethinos ang “tunay”, totoo, isang paboritong pang-uri ng Aklat: ang tunay na ilaw (1:9), ang tunay na tinapay (6:32), ang tunay na puno ng ubas (15:1). Sa mga talatang 20 hanggang 24, sampung ulit lumilitaw ang salitang pagsamba.

Walang di-tiyak na pantukoy ang Griego, kaya mababasa ang pangungusap na “Ang Dios ay Espiritu”, gaya ng nakalimbag dito, isang pahayag tungkol sa kaniyang kalikasan tulad ng Dios ay ilaw (1 Juan 1:5) at Dios ay pag-ibig (1 Juan 4:8). Muling dei ang “kinakailangang”, ang salita ng pangangailangan sa talatang 4.

Ang Aklat ni Juan lamang ang gumagamit ng salitang Mesias sa Bagong Tipan, dito at sa 1:41, at sa dalawang pagkakataon ay isinasalin ito. Tinatawag ng mga huling kasulatan ng mga Samaritano ang darating na Taheb, ang tagapagsauli, higit na guro kaysa hari, na bagay sa kaniyang inaasahan na “ipahahayag niya sa amin ang lahat ng mga bagay”.

Ego eimi ang Griego, Ako nga, na sinusundan ng ang nagsasalita sa iyo; idinagdag ng salin ang “siya nga” upang mabuo ang pangungusap. Ito ang unang Ako nga sa Aklat. Lantarang sinasabi niya sa isang Samaritana ang walang kabuluhang ipamamanhik sa kaniya ng karamihan sa Jerusalem na sabihin nang malinaw (10:24).

Ayon sa Griego, nakikipag-usap siya sa “isang babae”, walang pantukoy: sinomang babae. Isang kasabihang iningatan ng Mishnah (Avot 1:5) ang nagbababala sa lalake laban sa maraming pakikipag-usap sa mga babae, at bagay sa kaugaliang iyon ang pagtataka ng mga alagad. Imperpekto ang “nangagtaka”, isang pagtatakang nagpatuloy.

Hydria ang kaniyang “banga ng tubig”, ang salita ring ginamit sa anim na tapayang bato sa Cana (2:6–7), at doon lamang lumilitaw ang salitang ito sa Bagong Tipan. Ang pag-iwan dito ay nagpapahiwatig na balak niyang bumalik, at naiwan si Jesus, na walang pangsalok, sa tabi ng isang banga.

Ang “Magsiparito kayo, tingnan ninyo” ay umaalingawngaw sa paanyaya ni Jesus sa 1:39 at ni Felipe kay Natanael (1:46). Nagsisimula ang kaniyang tanong sa Griego sa meti, na nakakiling sa pag-aalinlangan: maaari kayang ito ang Cristo? Ang alanganing anyo ay nag-aanyaya sa bayan na magpasiya para sa sarili sa halip na umasa sa kaniyang salita.

Magkaiba ang dalawang pandiwa sa Griego. Lumabas sila, iisang gawa, at saka sila ay papalapit, isang kilos na nagpapatuloy. Nasa daan ang mga taga-bayan sa gitna ng mga bukid habang sinasalita ni Jesus ang susunod na walong talata, kaya may makikita ang mga alagad nang sabihin niyang itanaw nila ang kanilang mga mata sa talatang 35.

Ang “Rabi” ay ang pagtawag ng mga alagad sa kanilang guro, at ang “ipinamamanhik” ay paulit-ulit na pakiusap. Inilalagay ng “Samantala” ang pag-uusap sa pagitan ng pag-alis ng babae patungo sa bayan at ng pagdating ng karamihan sa balon.

Ang “hindi ninyo nalalaman” ay ang pariralang ginamit niya sa babae sa talatang 22, “Sinasamba ninyo ang hindi ninyo nalalaman”. Ang sinabi tungkol sa mga Samaritano ay sinasabi ngayon sa kaniyang sariling mga alagad. Brosis ang Griego para sa “pagkaing” dito, ang mismong pagkain o pagkakain.

Umaasa ng sagot na hindi ang tanong. Ang tanging taong nakita nilang kasama niya ay ang babae, at kagagaling lamang nila sa pagkahiyang magtanong tungkol sa kaniya. Kaya nagsasangusapan sila sa isa't isa sa halip na tanungin siya nang tuwiran.

Ang “sa akin ay nagsugo” ang nagiging karaniwang paraan ng Aklat ni Juan sa pagpapangalan ni Jesus sa Ama. Teleioo ang “tapusin”, dalhin sa kaganapan; sasabihin niya sa 17:4 na natapos na niya ang gawain, at ang kaugnay na pandiwa ang kaniyang huling salita sa krus, Naganap na (19:30).

Ang butil na inihasik sa huling bahagi ng taglagas ay inaani lamang sa tagsibol, mas malapit sa anim na buwan kaysa apat, kaya ang “May apat na buwan pa” ay maaaring kasabihan ng magsasaka tungkol sa paghihintay. Kung petsa naman ito, sa taglamig nagaganap ang tagpo. Inilalarawan ng “mapuputi” ang butil na namutla at natuyo, handa na sa karit.

Binabayaran ang mga mang-aani sa panahon ng anihan, kaya sabay dumarating ang upa at ang pag-aani. Ang sabay na pagagalak ng naghahasik at ng umaani ay nagpapaalaala sa larawan ng mga propeta sa mga huling araw, nang aabutan ng nag-aararo ang umaani (Amos 9:13). Ang “nagtitipon” ay pandiwa ng 11:52, ang pagtitipon sa nangangalat na mga anak ng Dios.

Sa Matandang Tipan, sumpa ang paghahasik nang walang pag-aani: maghahasik ka ngunit hindi ka aani (Mikas 6:15; ihambing sa Deuteronomio 28:30). Iniingatan ni Jesus ang kasabihang “Isa ang naghahasik, at iba ang umaani” ngunit binabaligtad ang diwa nito mula sa kawalan tungo sa pagtutulungan.

Kopiao ang pandiwa ng “nangagpagal”, ang pandiwa rin sa likod ng “napapagod” sa talatang 6, kaya ang naupong pagod sa balon ay kabilang sa mga nagpagal. Pinagtatalunan kung sino ang mga iba: ang mga propeta, si Juan Bautista, o si Jesus at ang babae. Pangnagdaan ang pandiwang Griego ng “sinugo”, na para bang nagsimula na ang misyon.

Martureo ang “nagpatotoo”, ang pandiwa ng patotoo ni Juan sa 1:7. Muling sinipi ang kaniyang sinabi, sa bahagyang mas maikling anyo kaysa sa talatang 29. Isang babaing Samaritana ang unang tao sa Aklat na ang patotoo ay nagdala ng isang buong bayan sa pananampalataya.

Kapwa meno ang “matira” at ang “natira”, ang salita ng Aklat para sa pananatili at paninirahan, ang pandiwa ng mga unang alagad na nanatiling kasama niya nang araw na iyon (1:39). Ang isang gurong Judio na nanunuluyan bilang panauhin sa isang bayan ng Samaria nang dalawang araw ay mismong hangganang tinawid.

Logos ang “salita” rito, ang unang pangngalan ng Aklat (1:1). Ang “lalo pang marami” sa Griego ay literal na higit na marami. Walang tandang naitala ng Aklat ni Juan sa Samaria; sumampalataya ang bayan sa pakikinig lamang, na matingkad na maihahambing sa talatang 48.

Lalia ang “pananalita”, salita o usapan, isang salitang maaaring mangahulugang daldal lamang, bagaman dito ay hindi kailangang higit pa sa kaniyang ulat. Dito at sa 1 Juan 4:14 lamang lumilitaw ang “Tagapagligtas ng sanglibutan”. Nagbigay ang mga inskripsiyong Griego ng katulad na mga titulo sa mga emperador ng Roma, kaya hindi lamang panrelihiyon ang tunog ng parirala.

Natapos ang dalawang araw ng talatang 40. Walang itinala ang Aklat ni Juan na ginawa sa mga araw na iyon maliban sa pakikinig, at tuloy-tuloy itong nagpapatuloy. Nagpapatuloy ngayon ang paglalakbay mula Judea patungong Galilea na sinimulan sa talatang 3, at ang Samaria ay naging dalawang araw na pagkaantala sa daan.

Kung ang “kaniyang sariling lupain” ay Galilea, kakatwa ito bilang dahilan ng pagpunta roon. Itinuring ito ni Origenes na Judea, na kaniyang nililisan; itinuturing naman ito ng iba na Galilea, na ang pagtanggap sa talatang 45 ay nakasalig sa mga tanda; inilalagay ng ibang mga Ebanghelyo ang kasabihan sa Nazaret (Marcos 6:4). Hindi ito pinagpapasiyahan ng Aklat.

Ang kapistahan ay ang paskua sa 2:13–23, kung saan marami ang sumampalataya pagkakita sa kaniyang mga tanda. Naglalakbay ang mga Galileo sa Jerusalem para sa mga kapistahan gaya ng hinihingi ng kautusan sa bawat lalake nang tatlong ulit sa isang taon (Deuteronomio 16:16), kaya mga saksi sa Jerusalem ang mga tumanggap sa kaniyang ito.

Basilikos ang “mahal na tao”, isang opisyal ng hari, malamang na naglilingkod kay Herodes Antipas, na tinatawag na hari ng mga Galileo (Marcos 6:14). Itinatali ng Aklat ang tagpo pabalik sa Cana sa pangalan at sa alak, kaya ang ikalawang tanda ay itinatabi sa una.

Nasa tabi ng lawa ang Capernaum, mga dalawandaang metro sa ibaba ng kapantayan ng dagat, at nasa kaburulan ang Cana, mga labing-anim na milya ang layo, kaya “lumusong”. Imperpekto sa Griego ang “ipinamanhik”: paulit-ulit siyang nakiusap. Ang “naghihingalo” ay literal na malapit nang mamatay.

Ito lamang ang dako sa Aklat ni Juan na lumilitaw ang “mga kababalaghan”. Ang “mga tanda at mga kababalaghan” ay pananalita ng Exodo para sa mga salot at sa pagliligtas (Deuteronomio 4:34; 6:22). Maramihan ang “kayo'y”, at doble ang negatibo sa Griego para sa pagdidiin.

Hindi siya nakipagtalo sa saway. Paidion ang “anak” dito, isang anyong pampaliit, aking munting anak, samantalang ibang salita ang ginamit ng talatang 47, at iba pa ang gagamitin ng mga alipin sa talatang 51. Nananatili ang kaniyang pakiusap sa iisang bagay na pinaniniwalaan niyang mabisa, ang pagdalo ni Jesus sa tabi ng higaan.

Pangkasalukuyan ang “buhay”: buhay ang anak mo, hindi mabubuhay. Ganito rin ang sinabi ni Elias sa balo sa Sarepta, na buhay ang kaniyang anak (1 Mga Hari 17:23), at magkatugma ang pananalita ng Griegong Matandang Tipan. Tatlong ulit lumilitaw ang pariralang ito sa limang talata rito.

Inuulit ng balita ng mga alipin ang mismong salita ni Jesus, na buhay ang anak. Dahil sinalubong nila siya sa daan, at binabanggit ng kasunod na talata ang “Kahapon”, hindi siya nagmadaling umuwi nang hapong iyon. Ang amang sumampalataya sa salita ay makapaglalakbay sa karaniwang bilis.

Ang ikapitong oras ay mga ika-isa ng hapon. Yamang sa paglubog ng araw nagsisimula ang araw ng mga Judio, maaaring ilang oras lamang ang nakalipas sa “Kahapon” kung nagkita sila pagkagabi. Karaniwang pananalita para sa maysakit na gumagaling ang “pasimulan ng paggaling”, at ang paglisan ng lagnat ay pananalitang ginamit din sa biyenan ni Pedro (Marcos 1:31).

Sa talatang 50, sinampalatayanan niya ang salita; dito ay sinasabi lamang ng Aklat ni Juan na siya'y “sumampalataya”, walang layon, ang karaniwang paraan nito ng paglalarawan sa ganap na pananampalataya. Ang buong sangbahayang sumasampalataya ay huwarang uulitin ng Mga Gawa kay Cornelio, kay Lydia at sa bantay ng bilangguan sa Filipos.

Semeion ang “tanda”, at ang pagbilang ay nag-uugnay pabalik sa 2:11, kung saan ang tanda sa Cana ay tinawag na pasimula ng kaniyang mga tanda. Kapwa nasa Cana ang dalawang tanda, kapwa sumusunod sa paglalakbay mula sa Judea, at sa dalawa ay alam ng mga alila o alipin ang nangyari bago ang sinoman. Pagkatapos nito ay hindi na binibilang ng Aklat ang kaniyang mga tanda.