Nakilala ang awtoridad sa di-inaasahang mga kasama

Tinitipon ng “lahat ng kaniyang mga pananalita” ang buong sermon sa patag na dako sa kabanata 6, na binigkas “sa mga pakinig ng bayan”. Ang Capernaum, ang bayan sa pampang na ginawa na ng Lucas na himpilan ni Jesus (4:31), ay may adwana at, gaya ng ipakikita ng kasunod na talata, isang opisyal na pangkawal na naninirahan doon.

Mga isang daang lalake ang pinamumunuan ng senturion; sa Galilea, malamang na naglingkod siya kay Herodes Antipas, na ang mga kawal ay inayos ayon sa huwarang Romano, sa halip na tuwiran sa Roma. Doulos ang “alipin”, at ang “minamahal nito” ay entimos, pinahahalagahan o iginagalang, isang detalyeng ibinibigay ng Lucas at wala sa kahanay sa Mateo.

Hindi siya mismo ang dumating. Ang “matatanda sa mga Judio” ay ang mga nangungunang lalake sa pamayanan ng Capernaum, hindi ang sanggunian sa Jerusalem, at ang Gentil na makapagsusugo sa kanila ay may tunay na katayuan sa bayan. Inaalis ng mas maikling salaysay ng Mateo ang mga tagapamagitan at pinagsasalita nang tuwiran ang senturion.

Masigasig na pagpupumilit ang inilalarawan ng “ipinamanhik nilang mapilit”. Nangangatwiran ang matatanda batay sa karapatan, sa pagsasabing “Karapatdapat siya”, axios sa Griego, ang mismong salitang tatanggihan ng senturion para sa sarili sa talatang 7.

Ang pagpapagawa ng sinagoga ay pampublikong kaloob na pinararangalan sa mga inskripsiyon ng mayayamang patron. Ilang siglo ang tanda ng puting batong-apog na sinagogang ipinakikita ngayon sa Capernaum, ngunit nakatayo ito sa itim na saligang basalt na itinuturing ng ilang naghukay na mula sa unang siglo.

Halos nasa pintuan na nang abutan si Jesus ng ikalawang pangkat ng sugo. Ang “maligalig” ay skullo, pandiwang unang nangahulugang magtalop at kalaunan ay manggulo o mang-abala. Hikanos ang kaniyang “di ako karapatdapat” dito, hindi sapat o hindi angkop, at ang pagpasok ng Judio sa bahay ng Gentil ay nagbabangon ng alinlangang sinabi ni Pedro sa Mga Gawa 10:28.

Kinukuha ng “hindi ko inakalang ako'y karapatdapat” ang salita ng matatanda sa talatang 4 at tinatanggihan ito para sa sarili. Literal na sabihin mo sa pamamagitan ng isang salita ang “sabihin mo ang salita”. Pais na ngayon ang tawag sa maysakit, ang salitang pambahay para sa batang lalake o lingkod, samantalang doulos ang mas payak na salita sa talatang 2.

Ang “ako rin naman” ang bisagra: nasa ilalim siya ng kapamahalaan, hindi sa ibabaw nito, at alam niya ang pagpapasa ng salitang may sandigang mas mataas. Ang tatlo niyang halimbawa, yumaon, halika, gawin mo ito, ay sumasaklaw mula sa kawal sa hanay hanggang sa alipin sa bahay, ang lahat ng sumusunod sa kaniya.

Nagtataka ang mga karamihan sa buong Aklat ni Lucas, ngunit ito lamang ang lugar na si Jesus mismo ang sinasabing “nagtaka”. Lumilingon siya sa mga sumusunod sa kaniya at ginagawang halimbawa sa kanila ang isang Gentil na wala man lamang doon.

Walang paghipo, walang salita sa tabi ng higaan, walang sandali ng pagpapagaling na inilalarawan. Ang natagpuan lamang ng mga sugo pagbalik ang iniuulat ng Lucas: ang aliping “malapit nang mamatay” sa talatang 2 ay magaling na, hugiainonta, ang karaniwang salita para sa malusog na katawan.

Maliit na nayon ang Nain sa dalisdis ng Burol ng More, mga anim na milya sa timog-silangan ng Nazaret. Sa kabilang panig ng burol ding iyon ang Sunem, kung saan binuhay ni Eliseo ang anak ng Sunamita (2 Mga Hari 4). Dahil sa dalawang karamihan, mga alagad at “lubhang maraming tao”, ito ang pinakahayag sa mga pagbuhay sa patay.

Sa araw ding iyon ng kamatayan ginagawa ang paglilibing at sa labas ng bayan, kaya kilalang tanawin ang prusisyong palabas ng pintuan. Monogenes ang “bugtong”, salitang muling gagamitin ng Lucas para sa anak na babae ni Jairo (8:42) at sa batang kinukumbulsiyon (9:38). Kung walang asawa at anak, nawawalan ang balo ng kaniyang sandigan at katayuan.

Dito unang tinatawag ng Lucas si Jesus na “Panginoon” sa sarili niyang pananalita sa buong ministeryo. Splanchnizomai ang pandiwa ng pagkahabag, salitang galing sa kaloob-looban, at inilalaan ito ng Lucas sa dalawang tagpo pa: ang Samaritano sa daan (10:33) at ang amang nakatanaw sa anak mula sa malayo (15:20).

Bukas na balangkas na kahoy ang “kabaong”; binabalot ang mga patay sa Galilea at hindi isinasara sa kahon, kaya nakaupo ang binata. Sa paghipo rito, lumapit si Jesus sa karumihang dulot ng bangkay sa Mga Bilang 19:11–16, at tumigil ang mga nagdadala dahil may gurong humawak dito.

Dalawang tanda ng buhay ang ibinibigay, ang pag-upo at ang pagsasalita, at wala ni isa sa kaniyang mga salita ang itinala. Kay Jesus ang huling kilos at “ina” ang huling salita ng tagpo: ang pinagsaulian ng anak ay ang unang tiningnan ni Jesus.

Pagkamangha ang takot dito, ang reaksiyong itinala rin ng Lucas pagkatapos umuwing naglalakad ang paralitiko (5:26). Episkeptomai ang “dinalaw”, pandiwa ng manggagamot na dumadalaw o ng tagapangasiwang sumisilip, at sa Griegong Matandang Tipan ay ginamit sa pag-aasikaso ng Dios kay Sara (Genesis 21:1) at sa Israel sa Egipto (Exodo 4:31).

Walang bahid ng kasinungalingan ang “balita” rito; ulat o usap-usapan lamang. Nasa Galilea ang Nain, kaya malamang na ang “buong Judea” ay kumakatawan sa buong lupain ng mga Judio, gaya nang tawagin ng Lucas si Herodes na Dakila na hari sa Judea (1:5), at lalo pa itong pinalalawak ng “buong palibotlibot ng lupain”.

Nasa bilangguan ni Herodes si Juan mula pa sa 3:20, kaya hindi tuwiran ang dating sa kaniya ng balita, kundi sa pamamagitan ng sarili niyang mga alagad. Itinuturo ng “lahat ng mga bagay na ito” ang dalawang pangyayaring kasasalaysay pa lamang: ang alipin ng Gentil na pinagaling mula sa malayo at ang anak ng balo na binuhay sa daan.

Ho erchomenos ang “yaong paririto”, ang darating, at inaalingawngaw nito ang sariling pangangaral ni Juan tungkol sa lalong makapangyarihang dumarating (3:16). Dalawa ang sinugo niya, ang bilang ng mga saksing hinihingi ng Deuteronomio 19:15 upang mapagtibay ang isang bagay.

Ang Lucas lamang ang umuulit sa buong tanong, ngayo'y sa bibig ng mga sugo at may pormal na pagbanggit kung kanino galing: “Pinaparito kami sa iyo ni Juan Bautista”. Ginagawa ng pag-uulit na opisyal na pagsusugo ito, at naitatala ang mga salita bago dumating ang anumang sagot.

Walang katapat ang linyang ito sa Mateo: pinanonood ng mga sugo ang mga pagpapagaling sa oras ding iyon. Mastix ang salita sa likod ng “mga pagkasalot”, latigo o panghampas, ginagamit sa mga kapighatiang dumarating na gaya ng hagupit, at ang pandiwa ng pagbibigay ng paningin, charizomai, ay pagkakaloob nang walang bayad.

Sa anim na bagay, ang paglilinis sa mga ketongin ang wala sa mga talaan ng Isaias; ipinaaalaala nito si Eliseo at si Naaman, na binanggit ni Jesus sa sinagoga ng Nazaret (4:27). Umaakyat ang pagkakasunod hanggang sa pagbuhay sa patay at saka lumalampas pa roon, nagtatapos sa mga dukhang pinangangaralan ng mabuting balita, iisang pandiwang Griego, euangelizontai.

Skandalizo ang pandiwa sa likod ng “katitisuran”, mula sa skandalon, ang patpat na gatilyo ng bitag at saka anumang nakatitisod sa tao. Bukas ang pagpapala sa sinuman, kasama si Juan, na maaaring matisod sa darating na nagpapagaling at nagpapakain sa halip na iwasiwas ang palakol at kalaykay ng sariling pangangaral ni Juan (3:9, 17).

Makapal ang tambo sa tabi ng Jordan kung saan nagbautismo si Juan, kaya nakita na ng karamihan ang pagyukod ng mga ito. Naglagay si Herodes Antipas ng tambo sa mga unang baryang ginawa niya sa Tiberias, at may mga iskolar na nakaririnig ng patagilid na pagtukoy sa kaniya sa tanong, isang hinuhang lalong nakatutukso dahil sa pagbanggit sa mga palasyo ng hari sa kasunod na talata.

Ang “mga damit na maseselang” ay pinong tela ng mga taga-korte, kabaligtaran ng buhay ni Juan sa ilang, at ang “pagmamaselang” ay en truphe, sa karangyaan. Malapit sa ibabaw ang pang-uuyam: nasa nasasakupan noon ng isang hari si Juan, sa Maqueronte ayon kay Josefo, ngunit sa bilangguan, hindi sa bulwagan.

Naisantabi na ang dalawang hula, at sa wakas ay tumatanggap ng oo ang ikatlong tanong, na agad pang itinataas ni Jesus. Ipinaliliwanag sa kasunod na talata ang “higit pa”: hindi lamang tagapagsalita ng hula si Juan kundi ang paksa nito.

Pinagsasama ng mga salita ang Malakias 3:1 at ang Exodo 23:20, kung saan nagsusugo ang Dios ng anghel sa unahan ng Israel sa daan sa ilang. Sa Malakias, inihahanda ng sugo ang daan sa unahan ng Dios; dito ay “sa unahan ng iyong mukha”, kaya ang pinaghahandaan ng daan ay kinakausap bilang iba sa nagsusugo.

Idyoma ng Job 14:1 ang “ipinanganak ng mga babae” para sa pagiging tao lamang. Literal na ang mas maliit ang “lalong maliit”, at may basang kasintanda ni Juan Crisostomo na tumutukoy rito kay Jesus mismo, mas bata kay Juan at dumating pagkatapos niya; binabasa ito ng karamihan bilang pinakamababang kaanib ng kaharian.

Kapansin-pansing parirala ang “pinatotohanan ang Dios”: ipinahayag nilang nasa katwiran ang Dios sa pagtanggap sa kaniyang hatol sa pamamagitan ng bautismo ni Juan. Lumapit kay Juan ang mga maniningil ng buwis at nagtanong kung ano ang dapat gawin (3:12). Hindi nagkakasundo ang mga patnugot kung karugtong ng salita ni Jesus ang mga talatang 29 at 30 o sariling pasingit ng Lucas.

Ang “mga tagapagtanggol ng kautusan” ay nomikoi, mga dalubhasa sa kautusan ni Moises, hindi abogado sa hukuman, at higit itong ginagamit ng Lucas kaysa sa alinmang ebanghelyo. Ang pagpapawalang-halaga sa “payo ng Dios” sa kanilang sarili ay pagsasantabi sa layunin ng Dios para sa kanila, isang panukalang may puwang din para sa kanila.

Paraan ng guro ng pagbubukas ng paghahambing ang dobleng tanong, sa ano itutulad at ano ang katulad, isang anyong kilala rin sa mga huling talinghagang rabiniko. Matalas na parirala sa Aklat ni Lucas ang “lahing ito” para sa mga kapanahong lumalaban, at babalik ito nang lalong matalim sa 11:29–32.

Naglalaro ang mga bata sa pamilihan ng kasalan at libing. Tumutugtog ng plauta ng sayaw sa kasal ang isang pangkat at ayaw sumayaw ng kabila; lumilipat sila sa panambitan at ayaw ring makisama sa pagtangis ang kabila. Pagdagok sa dibdib ang nasa Mateo 11:17, kung saan payak na pagtangis ang nasa Lucas.

Ang Lucas lamang ang nagbabanggit ng kulang na mga bagay, “tinapay” at “alak”. Itinalaga na si Juan bago pa isilang na hindi iinom ng alak ni matapang na inumin (1:15). Ang “may isang demonio” ay nawawala sa sariling isip, ang paratang ding ibinato kay Jesus sa Juan 10:20.

Ang “magiinum ng alak” ay malakas uminom. Ipinaaalaala ng pagsasama ng matakaw at lasenggo ang Deuteronomio 21:20, ang paratang laban sa suwail na anak na babatuhin, kaya may talim na legal ang pang-uuyam. Sinisipi ni Jesus ang paninirang-puri laban sa kaniyang sarili.

Inilalarawan ang karunungan bilang ina, gaya ng pagiging maybahay na nag-aanyaya niya sa Mga Kawikaan 9, at ang kaniyang mga anak ay ang mga tumutugon sa kaniyang tawag. Ang “pinatotohanan” ay ipinakitang tama. Kung saan “lahat ng kaniyang mga anak” ang nasa Lucas, mga gawa niya ang nasa Mateo 11:19.

Ang Lucas lamang ang nagtatala ng pakikisalo ni Jesus sa mga Fariseo, at tatlong ulit (dito, 11:37 at 14:1). Literal na humilig ang “naupo sa dulang”: sa pormal na hapunan, nakahiga ang mga panauhin sa mga upuang-higaan, nakasandal sa kaliwang siko, nakaunat ang mga paa palayo sa dulang.

Kalahating-hayag ang ganitong mga salu-salo, malayang tumayo sa tabi ng mga dingding ang mga nanonood, kaya nakarating sa upuang-higaan ang babaing hindi inanyayahan. Malambot at naaaninag na bato ang alabastro na inuukit na maliliit ang leeg na sisidlan na nag-iingat sa pabango sa pagkasira. Iba ito sa pagpapahid ni Maria sa Betania sa Juan 12.

Dahil nakahilig si Jesus at nasa likuran ang kaniyang mga paa, naaabot ito ng babae nang hindi lumalapit sa dulang. Hindi naglulugay ng buhok sa harap ng mga lalake ang kagalang-galang na babae, at ginagawa niya itong pamunas. Masidhi ang pandiwa ng paghalik, kataphileo: paulit-ulit na paghalik.

Dalawang hakbang ang pangangatwiran ni Simon: makikilala ng propeta kung ano ang babae, at hindi ito pahihintulutan ng taong nakakikilala. Haptomai ang “humihipo”, ang pandiwa ng pagdikit na maaaring magpasa ng karumihan. May bahid ng paghamak ang kaniyang “Ang taong ito”.

Ngayon lamang ibinibigay ang pangalan ng may-bahay, habang sinasagot ni Jesus ang isang kaisipang hindi kailanman binigkas nang malakas. “Guro” ang tugon ni Simon, didaskalos: sapat ang galang, ngunit hindi ang titulong propeta na kani-kanina lamang ay lihim niyang ipinagkait.

Ang isang denario ay upa ng manggagawa sa isang araw (Mateo 20:2), kaya ang mga utang ay halos isang taon at kalahating trabaho laban sa wala pang dalawang buwan. Ang sukat na sampu sa isa ang nagdadala ng talinghaga, at walang pangalan ang nagpapautang.

Charizomai ang pandiwa sa likod ng “pinatawad”, pagkakaloob nang walang bayad, ang pandiwa ng biyaya. Ipinalagay ni Joachim Jeremias na walang karaniwang salita para sa pasasalamat ang Arameo, kaya dala ng pag-ibig sa tanong ang diwa ng pasasalamat, isang mungkahing sinusunod ng maraming komentarista.

Parang napipilitan ang “Inaakala ko” (hupolambano), na para bang nakikita ni Simon kung saan patungo ang tanong. Sumasagot si Jesus ng pagsang-ayon ng guro, “Matuwid ang pagkahatol mo”, gaya ng pagpuri niya sa sagot ng abogado sa 10:28.

Lumilingon si Jesus sa babae habang si Simon pa rin ang kinakausap, kaya kailangang tumingin din sa kaniya ang may-bahay. Karaniwang kagandahang-asal sa panauhing galing sa maalikabok na daan ang tubig para sa paa, ang unang inialok ni Abraham sa kaniyang mga dumalaw (Genesis 18:4); luha ang ipinantustos ng babae.

Pagsalubong ng may-bahay sa kapantay ang halik sa pisngi. Walang ibinigay si Simon, samantalang ang babae ay hindi humihinto ng paghalik sa mga paa ni Jesus “buhat nang ako'y pumasok”, na nagpapahiwatig na naroon na siya mula sa pagdating niya. Ang basa ng ilang manuskrito ay mula nang pumasok siya.

Doble ang pagkakaiba: karaniwang langis laban sa mamahaling unguento, at ulo laban sa paa. Mura at kaugalian sa piging ang langis ng olibo sa ulo ng panauhin (Mga Awit 23:5); ibinubuhos niya ang mabangong myron sa pinakamababang bahagi ng katawan.

Buong tinatanggap ng “kaniyang maraming kasalanan” ang palagay ni Simon; hindi itinatanggi ni Jesus na makasalanan ang babae. Perpekto ang panahunan ng “Ipinatatawad”, napatawad na at nananatiling napatawad. Tumatawid sa dulang ang pangwakas na sugnay patungo sa lalaking kakaunti ang pag-ibig na maipakikita.

Ngayon lamang, sa unang pagkakataon, tuwirang kinakausap ni Jesus ang babae. Tumutugma ang mga salita sa sinabi sa paralitikong inihugos mula sa bubungan (5:20), at magbubunsod ang mga ito ng ganoon ding tanong sa kasunod na talata.

Nagsasalita ang mga panauhin “sa kanilang sarili”, gaya ni Simon sa talatang 39. Ipinaaalaala ng kanilang tanong ang pagtutol ng mga eskriba sa 5:21 tungkol sa kung sino ang makapagpapatawad ng kasalanan kundi ang Dios lamang, ngunit sa pagkakataong ito ay walang nagbibigay ng sagot, at iniiwan itong bukas ng Aklat ni Lucas.

Sozo ang “Iniligtas”, ang pandiwang ginagamit din ng Lucas para sa pagpapagaling, at ang ganito ring pangungusap na Griego ay sinabi sa babaing inaagasan ng dugo (8:48). Dala ng “yumaon kang payapa” ang pamamaalam na Hebreo, shalom. Walang itinatalang kahit isang salita niya ang Lucas.