Tinapay na ibinigay, paghaharing tinanggihan, mga alagad na nahati

Ang Tiberias ay ang bagong lunsod na itinayo ni Herodes Antipas sa kanlurang pampang noong mga A.D. 20 at ipinangalan sa emperador, at sa kalaunan ay ipinangalan din dito ang lawa. Ang Aklat ni Juan lamang ang gumagamit ng pangalang iyon para sa lawa, dito at sa 21:1, at marahil ay ibinibigay nito ang dalawang pangalan para sa mga mambabasang ang huling pangalan lamang ang alam.

Kapwa imperpekto ang dalawang pandiwa: patuloy na sumunod ang karamihan sapagka't patuloy itong nakakakita. Ang tanging pagpapagaling sa Galilea na naitala ng Aklat hanggang dito ay ang anak ng mahal na tao, kaya ang “mga tanda na ginagawa niya” ay nagpapahiwatig ng higit na marami kaysa naisulat, gaya ng hayagang inaamin ng 20:30.

Ang pag-upo ang tindig ng isang guro. Ang pag-ahon sa bundok sa isang kabanatang puno ng mana at ni Moises ay nagpaisip sa ilang mambabasa tungkol sa Sinai, ngunit hinuha lamang iyon; matarik ang pag-angat ng mga burol mula sa silangang pampang, at maaaring iyon lamang ang ibig sabihin ng talata.

Tatlong paskua ang pinangangalanan ng Aklat ni Juan (2:13, dito, at 11:55), at mula rito nanggagaling ang karaniwang pagbilang na mahigit dalawang taon ang ministeryo. Inilalagay ng paskuang ito ang kabanata sa panahon ng paglabas sa Egipto, nang inaalaala ng Israel ang tinapay na galing sa langit.

Ang “Itinanaw nga ni Jesus ang kaniyang mga mata” ay pananalita ng 4:35, ang pagtingin sa isang anihan ng mga tao. Sa ibang mga Ebanghelyo, ang mga alagad ang nagbabangon ng suliranin sa pagkain; dito ay si Jesus. Taga-Betsaida si Felipe (1:44), at inilalagay ng Lucas 9:10 ang pagpapakain malapit sa bayang iyon, kaya ang taga-roon ang tinanong kung saan bibili.

Peirazo ang “subukin”, ang pandiwang ginamit sa pagsubok ng Dios kay Abraham sa Griego ng Genesis 22:1. Iniingatan ng paalala ang kaalaman ni Jesus, gaya ng ginagawa ng Aklat sa 2:24–25: hindi kailan man paghingi ng payo ang tanong.

Ang denario ay sahod ng manggagawa sa isang araw (Mateo 20:2), kaya ang dalawang daan nito ay halos buong kita ng isang taon. Ang halagang binanggit ni Felipe ay hindi ang kakailanganin upang sila'y mabusog, kundi upang ang bawat isa ay “makakain ng kaunti” lamang.

Sa bawat paglitaw ni Andres sa Aklat ni Juan ay may dinadala siya kay Jesus: ang kaniyang kapatid (1:41), ang batang ito, at ang mga Griego (12:22). Muli siyang ipinakikilala sa pamamagitan ng kaniyang lalong kilalang kapatid, bagaman siya ang unang nakakilala kay Jesus.

Paidarion ang “batang lalake”, dobleng pampaliit, isang munting bata o batang utusan. Si Juan lamang ang nagsasabing sebada, ang mas murang butil na kinakain ng mahihirap, at nahihinog ang sebada sa panahon ng paskua. Opsarion ang “isda”, maliliit na isdang tuyo o binuro na kinakain bilang ulam sa tinapay, ang salitang muling ginamit sa baga ng uling sa 21:9.

Luntian ang damo sa Galilea sa tagsibol, na bagay sa paskua ng talatang 4, at binabanggit din ito ng Marcos 6:39. Ang pandiwa ng “nagsiupo” ay humilig, gaya sa isang hapunan. Mga lalake, andres, ang binilang, kaya hindi kasama sa bilang ang mga babae at mga bata.

Eucharisteo ang “makapagpasalamat”, ang pandiwang pinagkunan ng pangalang ibinigay ng iglesia sa kalaunan sa Hapunan ng Panginoon. Gaya ng pinakamatatandang manuskrito, walang binabanggit ang nakalimbag na talata na ibinigay muna sa mga alagad; si Jesus mismo ang namamahagi ng tinapay, at ang mas mahabang anyo ng ibang manuskrito ay tila nagmula sa Mateo 14:19.

Ang mana na tinipon nang higit sa kailangan sa araw na iyon ay inuod at bumaho (Exodo 16:19–20). Ang lumabis na ito ay sinadyang tipunin at iningatan. Apollumi ang “masayang”, ang pandiwang gagamitin ni Jesus sa mga ibinigay sa kaniya, na wala siyang iwawala (talatang 39).

Kophinoi ang mga “bakol”, matitibay na buslong yantok na pangdala; tinuya ng makatang Romano na si Juvenal ang mga Judio dahil lagi silang may dalang isa nito sa paglalakbay. Ang labingdalawa ay katugma ng bilang ng mga alagad at ng mga lipi ng Israel. Mga pinagputolputol lamang ng tinapay na sebada ang binilang; nawala na ang mga isda sa pagbilang.

Ang “propeta na paririto” ay ang itinanong ng mga saserdote kay Juan sa 1:21, kung siya ang propeta, ang propetang gaya ni Moises. Mula sa tinapay patungo kay Moises ang takbo ng kanilang isip: pinakain ni Moises ang Israel sa ilang, kaya ang lalaking nagpakain sa karamihan sa isang ilang na dako ay tiyak na ang ipinangakong kahalili nito.

Harpazo ang “agawin”, sunggaban o daklutin, ang pandiwa ng lobong sumasakmal sa mga tupa (10:12) at ng kamay na walang makaaagaw sa kanila (10:28). Si Juan lamang ang nagbibigay ng dahilang ito sa pag-alis, na nagpapaliwanag kung bakit sinasabi ng Marcos 6:45 na nagmamadaling pinaalis ni Jesus ang mga alagad.

Sa pagbilang ng mga Griego, saklaw ng gabi ang huling bahagi ng hapon hanggang takipsilim. Bumaba ang mga alagad mula sa burol ng talatang 3 patungo sa pampang, wala pa rin si Jesus, na nag-iisa sa bundok sa itaas nila.

Hindi pa ang mababasa sa pinakamahuhusay na manuskrito, hindi pa dumarating sa kanila si Jesus, na nagpapahiwatig na inaasahan nilang sasama siya sa anomang paraan. Nagbukas ang Aklat ni Juan sa ilaw na lumiliwanag sa kadiliman (1:5), at ngayon ay naglalakbay ang mga alagad sa dilim nang wala siya.

Ang mga hanging silangan na bumababa mula sa kaburulan ng Golan ay maaaring biglang humampas sa lawa, at ang daong na papuntang kanluran sa Capernaum ay sasalubong mismo sa mga ito. Inilalarawan ng imperpektong Griego ang dagat na unti-unting pinagagalaw, hindi iisang bugso.

Mga 185 metro ang isang estadio, kaya nakagaod na sila nang mga lima o anim na kilometro, malapit sa gitna ng lawang mga labing-isang kilometro ang lapad. Ang pariralang Griego ring ito ay maaaring mangahulugang sa tabi ng dagat, gaya sa 21:1, at may ilang makabagong mambabasa na nagsabing nasa pampang siya, ngunit sumasalungat dito ang kanilang takot.

Ego eimi ang “Ako nga”, ang Ako nga ng 4:26, ang anyong ginagamit ng Dios sa pagpapakilala ng sarili sa Griego ng Isaias 43:10. Pinupuri ng Job 9:8 ang Dios na siya lamang ang yumayapak sa mga alon ng dagat. Ang ilang salitang ito lamang ang sinabi ni Jesus sa buong tagpo.

Ang “Malugod nga nilang tinanggap siya” ay literal na ibig nilang tanggapin siya, at iniiwang bukas ng Griego kung nakasakay pa siya bago dumaong ang daong. Inilalarawan ng Mga Awit 107:29–30 ang Dios na nagpapatahimik sa bagyo at nagdadala sa mga manlalayag sa daungang kanilang ninanais, at kahawig ng linyang iyon ang pagdaong dito.

Isa ang pangungusap na Griego rito sa pinakamagulo sa buong Aklat; napuputol ito, dumaraan sa isang panaklong, at nagpapatuloy sa talatang 24. Nagpalipas ng gabi ang karamihan sa silangang pampang at nangatwiran mula sa mga daong: iisang maliit na daong, umalis dito ang mga alagad, at hindi nila kasama si Jesus.

Ayon kay Josephus, itinayo ni Herodes ang Tiberias na bahagyang nasa ibabaw ng isang libingan, at maraming masunuring Judio ang ayaw munang tumira roon. Maaaring natangay ang mga daong ng hangin ng talatang 18, bagaman hula lamang iyon. Inaalaala ang kainan sa pasasalamat, hindi sa pagpaparami, at muling tinawag si Jesus na “Panginoon”.

Kasindami lamang ng kayang isakay ng mga daong mula sa Tiberias ang nakatawid, isang bahagi lamang ng limang libo. Dinadampot ng “hinahanap si Jesus” ang unang mga salitang sinabi ni Jesus sa Aklat ni Juan, ang tanong kung ano ang kanilang hinahanap (1:38), at itatanong ng mga susunod na talata kung ano ang hinahanap ng karamihang ito.

Kahapon ay ibig nilang gawin siyang hari; ngayon ay tinatawag nila siyang “Rabi”. Tungkol sa panahon ang tanong, “kailan”, at ang perpekto ay nangangahulugang kailan ka nakarating dito, isang tanong na nag-iiwan sa lalong kawili-wiling paano na hindi naitatanong.

Chortazo ang “nangabusog” dito, isang pandiwang unang ginamit sa pagpapakain sa mga hayop ng kumpay, mula sa chortos, damo, ang “Madamo” ng talatang 10. Tahasan ang salita: pinakain sila hanggang mabusog, gaya ng mga baka sa pastulan. Ang pagkakita sa mga tanda ay mangangahulugang pagbasa sa mga ito; hindi iyon ang nagawa ng pagkain.

Sa sinaunang daigdig, ang tatak ay tanda ng pagmamay-ari at garantiya ng laman, at tinatatakan ng mga panadero ang kanilang tinapay; may tatak pa ang mga tinapay na naging uling sa Pompeya. Ang “tinatakan” dito ay pinatunayan ng Dios, at maraming mambabasa ang nag-uugnay nito sa Espiritung bumaba kay Jesus sa kaniyang bautismo (1:32–33).

Dinadampot nila ang kaniyang pandiwa: “Magsigawa” ang sinabi niya, at itinatanong nila kung paano “magawa ang mga gawa”, maramihan, na para bang maibibigay ang isang talaan ng mga gawain. Tapat at praktikal ang tanong, at ipinapalagay nito na ang sagot ay isang bagay na gagawin.

Nagiging isahan ang maramihang mga gawa: ang “gawa ng Dios” ay iisang bagay, at ang iisang bagay na iyon ay ang pagsampalataya. Sinasadyang kabalintunaan ang pagtawag sa pananampalataya na isang gawa. Iniingatan ng pariralang “yaong kaniyang sinugo” ang pagkakakilanlan ni Jesus sa loob mismo ng sagot.

Ibinabalik nila sa kaniya ang kaniyang salita: “ano ang ginagawa mo?” Isang araw matapos kumain ng tinapay sa ilang, humihingi sila ng tanda. Ang hiling na makita at sampalatayanan siya ay gumagamit ng pandiwang sumampalataya na may payak na datibo, paniwalaan ang kaniyang salita, sa halip na ang mas buong sumampalataya sa kaniya ng talatang 29.

Pinakamalapit ang sipi sa Mga Awit 78:24, kung saan tinawag ang mana na trigo ng langit, at nasa likod nito ang Exodo 16:4 at Nehemias 9:15. Isang huling kasabihang rabiniko (Ecclesiastes Rabbah 1:9) ang nagsabing kung paanong nagpababa ng mana ang unang manunubos, gayon din ang huli. Isang pagsubok na pang-Mesias ang inilalagay ng karamihan.

Binabasa nang masinsin ng sagot ang siniping teksto, itinutuwid ang paksa nito at ang panahunan ng pandiwa, gaya ng pagpapaliwanag ng mga guro sa sinagoga sa isang talata. Ipinakita ni Peder Borgen na sinusundan ng mga talatang 31 hanggang 58 ang huwaran ng ganitong sermon, na isa-isang kinukuha ang mga salita ng teksto.

Panlalaki sa Griego ang tinapay, kaya ang “yaong bumababang mula sa langit” ay maaaring mangahulugang siya o iyon, at gayon din kalabuan ang iniingatan ng nakalimbag na talata. Dahil dito, nagsasanib ang tinapay at ang persona bago pa ito sabihin ni Jesus sa talatang 35. Pitong ulit lumilitaw sa kabanatang ito ang bumababa.

Dumating ang mana araw-araw sa loob ng apatnapung taon at tumigil kinabukasan matapos kumain ang Israel ng ani ng Canaan (Josue 5:12). Pantote ang “palagi”: humihingi sila ng manang hindi kailan man titigil. Kurie ang “Panginoon”, nasa antas pa rin ng magalang na Ginoo.

Ito ang una sa pitong pananalitang Ako nga sa Aklat na may kasunod na larawan: tinapay, ilaw, pintuan, pastor, pagkabuhay na maguli, daan, puno ng ubas. Sa Sirak 24:21, sinasabi ng Karunungan na ang kumakain sa kaniya ay magugutom pa; inaangkin ni Jesus ang kabaligtaran, na ang lumalapit sa kaniya ay “hindi magugutom”.

Walang naunang pananalita sa kabanata na tumutugma nang eksakto sa mga salitang ito, maliban kung ang talatang 26 ang tinutukoy, at may nagmumungkahi na may binabanggit si Jesus na hindi naitala. Nakita siya ng karamihan ng kanilang sariling mga mata at kinain nila ang kaniyang tinapay, at ang pagkakitang iyon ang mismong hindi naging sapat.

Neuter at sama-sama ang unang kalahati, “Ang lahat ng ibinibigay”, ang buong pangkat na ibinigay bilang iisang kaloob; isahan at personal ang ikalawang kalahati, “ang lumalapit sa akin”. Mariin ang “hindi ko itataboy”; ang gayon ding pandiwa ang ginamit sa lalaking ipinanganak na bulag na itiniwalag ng mga Fariseo sa 9:34.

Ito ang pariralang pumupukaw sa bulungan sa talatang 41: “bumaba akong mula sa langit”. Nangangahulugan ang perpektong Griego na bumaba na siya at nananatiling siyang bumaba. Halos eksaktong inuulit ng mga salita tungkol sa hindi paggawa ng sariling kalooban ang pag-aangkin sa 5:30.

Dinadampot ng “huwag kong iwala ang anoman” ang mga pinagputolputol ng talatang 12, upang walang masayang, sa gayon ding pandiwa. Ang “huling araw” ay pariralang ang Aklat ni Juan lamang ang gumagamit sa Bagong Tipan, apat na ulit sa kabanatang ito at muli sa libingan ni Lazaro (11:24) at sa 12:48.

Ang neuter na anoman ng talatang 39 ay nagiging siya, isang persona, at mariin ang ako sa Griego: ako mismo ang magbabangon sa kaniya. Theoreo ang “nakakakita”, masdan nang may pansin, isang pandiwang mas malakas kaysa sa pagkakita ng talatang 36 na hindi nauwi sa pananampalataya.

Gongyzo ang “nagbulongbulungan”, ang pandiwang ginamit ng Griegong Matandang Tipan sa pagbubulung-bulong ng Israel laban kay Moises dahil sa pagkain sa ilang (Exodo 16:2, 7–8). Nagbubulung-bulungan sila tungkol sa tinapay na galing sa langit gaya ng ginawa ng kanilang mga magulang. Mga Galileo ito sa Capernaum, gayon ma'y tinatawag pa rin sila ng Aklat na “mga Judio”.

Ipinakilala ni Felipe si Jesus bilang anak ni Jose sa 1:45. Hindi kailan man pinangangalanan ng Aklat ni Juan ang ina ni Jesus; lagi siyang ang ina ni Jesus. Mga tatlumpu't dalawang kilometro ang layo ng Capernaum sa Nazaret, sapat na kalapit upang makilala ang kaniyang pamilya.

Ang bulungan ang sinasagot niya at hindi ang kanilang tanong tungkol sa kaniyang mga magulang, na iniiwan niyang hindi ginagalaw. Ang pagbubulung-bulungan ay literal na sa isa't isa: ipinapasa-pasa ito sa karamihan at hindi itinutuon sa kaniya.

Helko ang “magdala”, ang pandiwa sa paghila ng lambat na puno ng isda patungo sa pampang (21:6, 11) at sa pagkaladkad sa tao sa hukuman (Mga Gawa 16:19). Ginagamit ito ng Griego ng Jeremias 31:3 para sa Dios, na sa kagandahang-loob ay inilapit niya ang kaniyang bayan. Sa 12:32 ay ginagamit ito ni Jesus sa kaniyang sarili, na ilalapit niya ang lahat sa kaniya.

Ang “sa mga propeta” ay pangalan ng isang bahagi ng Kasulatan, hindi ng iisang aklat. Mula sa Isaias 54:13 ang mga salita, kung saan ang lahat ng anak ng Sion ay tuturuan ng PANGINOON, at ganito rin ang pag-asa ng Jeremias 31:34: wala nang kailangang magturo sa kaniyang kapuwa. Nauuna ang pakikinig at pagkatuto sa paglapit.

Binabantayan ng talata ang maling pagbasa sa talatang 45: ang turuan ng Dios ay hindi nangangahulugang nakakita na sa Dios. Dinadampot nito ang 1:18, na walang taong nakakita kailan man sa Dios. Para ang “nanggaling sa Dios”, mula sa piling ng Dios, kung saan naroon ang nakakita sa kaniya.

Wala ang sa akin sa ilang pinakamatatandang manuskrito, kaya payak na pahayag ang naiiwan, gaya ng nakalimbag dito: “Ang sumasampalataya ay may buhay na walang hanggan.” Pangkasalukuyan ang “may”: hawak na ang buhay ngayon, hindi lamang ipinangangako.

Inuulit ang pag-aangkin ng talatang 35 upang buksan ang ikalawang kalahati ng pangangatwiran, gaya ng pag-uulit ng mangangaral sa kaniyang teksto. Ang “tinapay ng kabuhayan” ay tinapay na nagbibigay-buhay, hindi tinapay na buhay lamang, kabaligtaran ng mana sa kasunod na talata.

Aming mga magulang ang sinabi ng karamihan sa talatang 31; “inyong mga magulang” ang sinabi ni Jesus. Kumain ng mana sa loob ng apatnapung taon ang salinlahi sa ilang ngunit namatay pa rin sa disyerto, gaya ng ipinasiya ng Mga Bilang 14:29–35. Payak na namatay ang Griego ng “nangamatay”.

Binabaligtad ng “makakain, ay huwag mamatay” ang Genesis 2:17, kung saan kamatayan ang bunga ng pagkain. Sa Eden, kamatayan ang dulot ng pagkain; ang tinapay na ito ay iniaalok upang buhay ang idulot ng pagkain. Hinuha kung sinasadya ang alingawngaw, ngunit malapit ang pananalita.

Huper ang “sa ikabubuhay”, alang-alang sa, ang pang-ukol na ginagamit ng Aklat ni Juan sa pagkamatay para sa iba: ibinibigay ng mabuting pastor ang kaniyang buhay para sa mga tupa (10:11), at sinabi ni Caifas na dapat mamatay ang isang tao para sa bayan (11:50). Sarx ang “laman”, ang salita ng 1:14.

Emachonto ang “nangagtatalo”, nag-aaway sila, isang matalim na pag-akyat mula sa bulungan ng talatang 41. Nahahati na ngayon ang karamihan sa kanilang sarili. May tusok ang “taong ito” sa Griego, gaya ng pagsasabing ang taong iyan.

Ipinagbawal ang pag-inom ng dugo mula pa kay Noe (Genesis 9:4), at ibinibigay ng Levitico 17:10–14 ang dahilan: nasa dugo ang buhay ng laman. Ginagawang nakagigimbal ng kautusang iyon ang pananalita, at ibinibigay rin nito ang lohika: buhay ang dugo, at kung wala ito ay “wala kayong buhay sa inyong sarili”.

Nagbabago rito ang pandiwa ng pagkain tungo sa trogo, isang tahasang salitang unang ginamit sa pagnguya ng mga hayop, at nagpapatuloy ito hanggang talatang 58. Minsan pang ginagamit ito ng Aklat ni Juan, sa 13:18, tungkol sa kumakain ng tinapay na kasalo ni Jesus na nagtaas ng sakong laban sa kaniya.

Alethes ang “tunay”, totoo o tunay nga, ang pagbasa ng manuskrito na pinipili ng karamihan sa mga patnugot. Ipinaaalaala nito ang “tunay na tinapay” ng talatang 32: tunay na pagkain sa katawan ang mana, at ito naman ang pagkaing karapat-dapat sa pangalang iyon.

Meno ang “nananahan”, manatili. Ito ang unang pagkakataong nagsalita ang Aklat tungkol sa pananahan sa isa't isa, “sa akin, at ako'y sa kaniya”, ang pariralang ipaliliwanag sa puno ng ubas ng 15:4–5, kung saan inaanyayahan niya silang manatili sa kaniya at siya'y sa kanila.

Wala nang ibang bahagi ng Bagong Tipan na gumagamit ng “Amang buhay”. Nagbabago ang layon mula sa aking laman tungo sa ako lamang: “ang kumakain sa akin”. Dia ang “dahil sa”, sanhi: nabubuhay ang Anak dahil sa Ama, at ang kumakain dahil sa Anak.

Bumabalik ang huling pangungusap sa mga salita ng talatang 31, tinapay mula sa langit, ang mga magulang, ang mana, at isinasara ang bilog na binuksan ng pangangatwiran. Nagtatapos ito sa pangako nang walang larawan: “mabubuhay magpakailan man”.

Ang puting batong-apog na sinagogang nakikita ng mga dumadalaw sa Capernaum ay itinayo noong ikaapat o ikalimang siglo, ngunit nakatayo ito sa itim na pundasyong basalto na maaaring bahagi ng gusali noong unang siglo. Sa Griego ay sa sinagoga nang walang pantukoy, na nangangahulugang sa isang pagtitipon sa sinagoga.

Skleros ang “Matigas”, malupit o nakagagalit, hindi mahirap unawain. Naunawaan nila ito nang husto. Ang “sino ang makaririnig noon?” ay nangangahulugang sino ang makapakikinig dito at tatanggap nito. Mula na sa mga alagad ang pagtutol, hindi sa karamihan.

Ang “pagkaalam ni Jesus sa kaniyang sarili” ay nangangahulugang nalaman niya nang walang nagsabi. Skandalizo ang pandiwa ng “nakapagpapatisod”, mula sa patpat na pangkalabit ng bitag. Sa Aklat ni Juan ay dito lamang ito lumilitaw at sa 16:1, kung saan sinabi ang mga salita ng pamamaalam upang hindi sila matisod.

Napuputol ang pangungusap na Griego nang walang ikalawang kalahati, at iniingatan ng “Ano nga kung” ang puwang na iyon. Ipinaaalaala ng pag-akyat ang 3:13, kung saan walang umakyat sa langit kundi ang nanggaling sa langit, at ang hagdan ng mga anghel na nagmamanhik-manaog sa 1:51.

Rhemata ang “mga salitang”, ang mga tiyak na bagay na kasasabi lamang, at dinadampot ni Pedro ang gayon ding pangngalan sa talatang 68, “mga salita ng buhay na walang hanggan”. Ipinaaalaala ng pangungusap ang 3:6, kung saan laman ang ipinanganak ng laman at espiritu ang ipinanganak ng Espiritu.

Arche ang ginamit sa “buhat pa nang una”, ang unang pangngalan ng Aklat (1:1). Ito ang unang pagbanggit sa pagkakanulo sa Aklat ni Juan. Paradidomi ang pandiwa, ibigay o isuko, na ginamit sa kalaunan sa pagbibigay ni Pilato kay Jesus upang ipako sa krus (19:16).

Sinabi ng talatang 44 na kailangang ilapit ng Ama; dito ay “ipagkaloob”, isang kaloob sa halip na isang hila. Binabanggit ni Jesus ang sarili niyang naunang pananalita bilang paliwanag sa nangyayari sa harap ng kanilang mga mata, habang nagbubulung-bulungan at tumatalikod ang mga alagad.

Ang “Dahil dito'y” ay maaari ring basahing mula noon. Ang “nagsitalikod” ay literal na umalis tungo sa mga bagay na nasa likuran, pabalik sa kanilang iniwan. Ang gayon ding parirala ay ginamit sa 18:6 sa pangkat na dumakip na umurong at nabuwal sa lupa.

Ito ang unang pagkakataong pinangalanan ang “labingdalawa” sa Aklat ni Juan, na hindi kailan man nagtatala ng kanilang pagkatawag bilang isang pangkat. Umaasa ng sagot na hindi ang tanong sa Griego, hindi naman kayo aalis din, hindi ba?, at iniiwan sa kanila ang pagsasabi nito.

Sa talatang ito unang naitala ang mga salita ni Pedro sa Aklat. Sinasagot niya ng tanong ang isang tanong, at saka ng isang pahayag. Walang pantukoy sa Griego ang “mga salita ng buhay na walang hanggan”: hindi isang kredo, kundi mga salitang may dalang buhay, ang pangngalang ginamit ni Jesus sa talatang 63.

Sinusunod ng ilang huling manuskrito ang mas mahabang titulong ang Cristo, ang Anak ng Dios na buhay; ang pinakamatatanda ay may “ang Banal ng Dios”, gaya ng nakalimbag dito, ang titulong ginamit ng karumaldumal na espiritu sa Marcos 1:24. Kapwa perpekto ang dalawang pandiwa: kami ay sumampalataya na, at nakakilala na.

Diabolos ang “diablo”, maninirang-puri o tagapagsakdal, na walang pantukoy: isa sa inyo ay diablo. Sa ibang mga Ebanghelyo, matapos ang pagpapahayag ni Pedro sa Cesarea ni Filipo, tinawag ni Jesus si Pedro na Satanas (Marcos 8:33); sa Aklat ni Juan, sa iba sa gayon ding labingdalawa napapataw ang tawag.

Ang Aklat ni Juan lamang ang nagpapangalan sa ama ni Judas na si Simon, at tinatawag ng ilang manuskrito ang ama na Simon Iscariote, gaya ng mababasa rin dito, na ginagawang pangalan ng angkan ang apelyido. Madalas itong ipaliwanag bilang lalake ng Keriot, isang bayan sa Juda (Josue 15:25), na gagawing taga-Judea si Judas sa gitna ng mga Galileo, bagaman hinuha lamang iyon.