Ang mga pamilyang nagpanatili ng paglilingkod sa santuwaryo

Sa mga Bibliang Hebreo, 5:27 ang bilang ng talatang ito, at ang kanilang kabanata 6 ay nagsisimula sa talatang 16 dito, kaya labing-limang talata ang agwat ng mga sanggunian sa kabanatang ito sa iba't ibang edisyon. Nakatayo ang tatlong anak ni Levi gaya sa Genesis 46:11, ngunit ang unang sinusundan ay ang angkan ng gitnang anak, si Coath, sapagka't sa kaniya nagmula ang mga saserdote.

Inuulit ng apat na anak ni Coath ang Exodo 6:18. Si Ishar ang ama ni Core, na nanguna sa paghihimagsik laban kay Aaron sa Mga Bilang 16. Lalake ang Hebron dito, kapangalan ng bayang magiging unang lunsod ng mga saserdote sa talaan sa talatang 55.

Ang salitang Hebreo para sa “mga anak” ay mga anak na lalake, na pinalawak upang isama ang isang anak na babae, si Mariam. Nauna si Aaron kay Moises sapagka't tatlong taon ang tanda niya (Exodo 7:7). Namatay sina Nadab at Abiu sa paghahandog ng ibang apoy (Levitico 10:1–2), at idinagdag ng 24:2 na wala silang anak, kaya kay Eleazar dumaraan ang angkan.

Kinuha ni Eleazar ang mga kasuutan ni Aaron sa bundok ng Hor (Mga Bilang 20:28). Pangalang Egipcio ang Phinees, na karaniwang ipinaliliwanag na “ang taga Nubia”, at ang kaniyang sikap sa Baal-peor ang nagtamo ng tipan ng walang hanggang pagkasaserdote (Mga Bilang 25:13). Kilala lamang si Abisua sa mga talaang tulad nito.

Ibinibigay ng Ezra 7:1–5 ang ganito ring hanay ng mga pangalan nang paakyat, mula kay Ezra pabalik kay Aaron, upang patunayan ang lahing saserdote ng eskriba. Walang naitala tungkol kina Bucci at Uzzi kundi ang kanilang puwesto sa angkan. Naging katibayan pa ang talaang ito makalipas ang ilang siglo.

Ang mga taon sa pagitan ni Phinees at ni Sadoc ay ang buong panahon ng mga hukom, at limang pangalan lamang ang sumasaklaw rito. Wala si Eli, ang saserdote sa Silo, at ang kaniyang sangbahayan. Ayon kay Josefo, napunta nang ilang panahon ang pagkadakilang saserdote sa angkan ni Ithamar kay Eli, kaya ang sinusundan ng talaang ito ay ang lahi mula kay Eleazar, hindi ang tungkulin.

Pangalan din ng apo ni Eli ang Achitob (1 Samuel 14:3), at tinatawag ng 2 Samuel 8:17 si Sadoc na anak ni Achitob. Kapuwa bumabalik sina Amarias at Achitob sa talatang 11; karaniwan sa mga sangbahayan ng saserdote ang pag-uulit ng pangalan makalipas ang dalawang salinlahi, kung saan dala ng apo ang pangalan ng lolo.

Naglingkod si Sadoc katabi ni Abiathar sa ilalim ni David at pinahiran niya si Salomon sa Gihon (1 Mga Hari 1:39); pumanig si Abiathar kay Adonias at pinalayas. Si Achimaas ang mananakbong nakaunang dumating kaysa sa Cusita upang ibalita kay David ang labanan laban kay Absalom (2 Samuel 18:19–29), at dinala niya ang balita nang hindi sinasabing patay na si Absalom.

Inilalagay ng 1 Mga Hari 4:2 si Azarias na anak ni Sadoc na saserdote sa unahan ng mga pinuno ni Salomon, kaya apo ang kahulugan ng “anak” doon. Kung bibilang mula kay Eleazar, ikalabindalawang salinlahi ang Azarias na ito, at labindalawang salinlahi ng tig-apat na pung taon ay katumbas ng 480 taon sa 1 Mga Hari 6:1; iniisip ng ilang iskolar na hinubog ang talaan ayon dito, isang hinuha.

Kakatwa ang lugar ng panaklong. Dalawang salinlahi matapos si Salomon ang Azarias na ito, at marami ang nag-iisip na sa Azarias ng talatang 9, ang sariling saserdote ni Salomon, nabibilang ang paliwanag at nausog lamang sa pagkopya. Iniuugnay naman ito ng iba sa Azarias na tumutol kay haring Uzzias sa templo (2 Mga Cronica 26:17–18), bagaman hindi siya inilalagay sa angkang ito.

Si Amarias ang punong saserdote sa lahat ng bagay ng Panginoon sa ilalim ni Josaphat (2 Mga Cronica 19:11), malamang ang lalaking pinangalanan dito. Ang pares na Amarias at Achitob ay kapareho ng pares sa talatang 7, inulit sa parehong ayos, maging dahil sa kaugalian ng pagpapangalan sa pamilya o dahil nadoble sa pagkopya.

Lumilitaw si Sallum bilang Mesullam sa 9:11 at Nehemias 11:11. Wala rito si Joiada, ang saserdoteng nagputong kay Joas at namahala sa kaharian para sa kaniya (2 Mga Cronica 23), at si Urias, na gumawa para kay Achaz ng kopya ng dambana sa Damasco (2 Mga Hari 16:10–16). Lahi ang itinatala ng angkan, at nilalampasan nito ang ilan sa pinakakilalang humawak ng tungkulin.

Si Hilcias ang dakilang saserdote na nakasumpong ng aklat ng kautusan habang inaayos ang templo sa ilalim ni Josias (2 Mga Hari 22:8; 2 Mga Cronica 34:14). Ang repormang sumunod ang huling dakilang reporma bago ang pagbagsak. Ang kaniyang apo ang papatayin ng Babilonia.

Si Seraiah ang punong saserdoteng dinala sa Ribla nang bumagsak ang Jerusalem at pinatay roon ni Nabucodonosor (2 Mga Hari 25:18–21). Tinatawag ng Ezra 7:1 si Ezra na anak ni Seraiah, ibig sabihin ay inapo niya. Ang Josadec ay “matuwid ang Panginoon”, pangalang dala ng lalaking napatapon.

Sa pariralang “nang dalhing bihag ng Panginoon”, kamay lamang si Nabucodonosor. Ang anak ni Josadec na si Josue, o Jesua, ay bumalik bilang dakilang saserdote kasama ni Zorobabel (Ezra 3:2; Hagai 1:1), at ipinakikita siya ng Zacarias 3 na nakatayong may maruruming kasuutan na inalis sa kaniya. Ang angkang naputol dito ay nagpapatuloy sa mga aklat na iyon.

Ikalawang ulit nang pinangalanan ang mga anak ni Levi, ngayo'y may baybay na Gersom, ang pangalang ibinigay ni Moises sa sarili niyang anak sa Madian dahil siya'y nakikipamayan doon (Exodo 2:22). Matapos sundan ang mga saserdote hanggang Babilonia, nagsisimulang muli ang kabanata upang sundan ang natitirang bahagi ng lipi, at dito nagsisimula ang kabanata 6 ng mga Bibliang Hebreo.

Sina Libni at Simi ang dalawang anak sa Exodo 6:17 at Mga Bilang 3:18, mga pinuno ng mga angkang Libnita at Simita. Ang Libni ay “maputi”. Muling lilitaw ang dalawang pangalang ito sa angkan ni Merari sa talatang 29, magkaparehong pangalan sa ibang sangbahayan.

Halos letra por letra nitong inuulit ang talatang 2. Ang pagkakaiba ay kung saan ito humahantong: nagpatuloy ang talatang 2 kay Amram at sa mga saserdote, at ngayon ang angkang sumusunod ay dumaraan kina Ishar at Core, patungo sa mga mangaawit.

Sina Mahali at Musi, gaya ng Exodo 6:19. Iniuugnay ng ilang iskolar ang mga Musita sa pangalang Moises, mungkahing batay sa tunog ng pangalan, hindi pahayag ng teksto. Ang pagpapangkat ayon sa “mga sangbahayan ng kanilang mga magulang” ay ang ginamit ng Mga Bilang 3 upang iatas sa bawat angkan ang pasan nito.

Isang anak bawat salinlahi ang pagbaba ng angkan ni Gerson. Dinaraanan ng lahi ni Asaph sa mga talatang 42–43 ang ganito ring mga lalake nang pabaligtad, ngunit doon ay nasa pagitan ni Jahath at ni Zimma si Simi, samantalang dito ay kasunod ni Libni si Joath. Dalawang talaan ng iisang sangbahayan, hindi lubos na nagkakasundo, ang magkatabing iningatan nang walang puna.

Sa ilalim ni Ezechias, binabanggit ng 2 Mga Cronica 29:12 si Joah na anak ni Zimma sa mga Levitang Gersonita na naglinis ng templo, ang parehong pares ng pangalan dito, ama at anak, makalipas ang ilang siglo. Inuulit ng mga pamilya ang mga pangalan ng kanilang mga ninuno, kaya mahirap paghiwalayin ang mga angkang ito.

Nakatayo si Aminadab kung saan dapat naroon si Ishar, sapagka't ginagawa ng talatang 38 at ng Exodo 6:21 na anak ni Ishar si Core. Si Core ang mapanghimagsik na nilamon ng lupa, ngunit idinagdag ng Mga Bilang 26:11 na hindi namatay ang mga anak ni Core. Nakaligtas ang angkan ng naghimagsik at naging sangbahayan ng mga mangaawit.

Pinangalanan ng Exodo 6:24 sina Asir, Elcana at Abiasaph bilang tatlong anak ni Core, magkakapatid. Dito ay lumilitaw silang magkakasunod na salinlahi. Maaaring ginawang angkan ng talaan ang magkakapatid, o may mga lalake nang maglaon na nagdala ng tatlong pangalang iyon; hindi ito nililinaw ng teksto.

Ang Uriel ay “ang Dios ang aking liwanag”, at isang Uriel ang namuno sa mga Coathita nang iakyat ang kaban (15:5 at 11). Iba ang mga pangalan mula kay Thahath pababa kaysa sa lahi ni Heman sa mga talatang 36–37, na may Sophonias, Azarias at Joel kung saan dito ay Uriel, Uzzia at Saul. Ang Saul ay dala rito ng isang Levita, kapangalan ng hari.

Mukhang ang Achimoth ay ang Mahath ng talatang 35 na pinagpalit ang mga titik, at lumilitaw din doon si Amasai. Dito kumikitid ang angkan patungo sa sangbahayan ni Samuel. Isang sanga ang tanda ng dalawang magkapatid, at ito ang sinusundan ng kasunod na talata.

Sira ang Hebreo rito, at tinatakpan ng “Tungkol kay Elcana” ang isang puwang. Si Sophai ay ang Suph ng talatang 35, ang ninunong pinagkunan ng pangalan ng distrito ni Samuel, ang lupain ng Suph kung saan hinanap ni Saul ang mga asno ng kaniyang ama at si Samuel ang natagpuan (1 Samuel 9:5–6).

Ang Elcana na ito ay asawa ni Ana, ang ama ni Samuel (1 Samuel 1:1–2). Tatlong baybay ang ama ng amang si Jeroham: Eliab dito, Eliel sa talatang 34, Eliu sa 1 Samuel. Hindi binanggit si Samuel sa talatang ito; sa kasunod na talata lamang siya lumilitaw, sa pamamagitan ng kaniyang mga anak.

Pinangangalanan ng 1 Samuel 8:2 ang panganay ni Samuel na Joel at ang ikalawa na Abias. Sa Hebreong masoretiko ay nalaglag ang Joel, at ang salitang “at ang ikalawa” ay nabasang pangalan; inaayos ito ng talatang nakalimbag dito. Tinatawag ng 1 Samuel 1:1 si Elcana na Ephrateo ng lupaing maburol ng Ephraim, at ipinakikita ng aklat na ito ang kaniyang angkan bilang mga Levitang nakatira roon.

Nagsisimula kay Mahali ang angkan ni Merari at binibigyan siya ng mga anak na Libni at Simi, ang mga pangalan ng dalawang anak ni Gersom sa talatang 17. Kapangalan ni Uzza ang lalaking sinaktan hanggang mamatay dahil humipo sa kaban (13:10), na sa talaang ito ay pagkakataon lamang ng pangalan.

Ang Haggia ay “pista ng Panginoon”, marahil batang ipinanganak sa isang kapistahan. Ang Assia ay maaaring ang pinunong Merarita na nagdala ng dalawang daan at dalawang pung kapatid upang buhatin ang kaban paakyat sa Jerusalem (15:6). Humihinto sa kaniya ang pababang angkan, ang lalaking nasa tungkulin noong panahon ni David.

Ang “pag-awit” sa Hebreo ay literal na “mga kamay ng awit”, ang mga mangaawit bilang kasangkapan nito. Ang “maipagpahinga ang kaban” ay humahango sa Mga Awit 132:8, ang pagbangon ng Panginoon sa kaniyang pahingahan kasama ang kaban ng kaniyang kalakasan, mga salitang idinalangin ni Salomon sa 2 Mga Cronica 6:41. Natapos ang paglalagalag ng kaban sa tolda ni David.

Noong panahon ni David, hati ang santuario. Nasa tolda sa Jerusalem ang kaban samantalang nasa Gabaon ang lumang tabernakulo at dambana (16:37–42), at may mga mangaawit na nakatalaga sa dalawa. Ang “ayon sa kanilang pagkakahalihalili” ay batay sa mishpat, ang itinakdang kaugalian, isang nakapirming salitan at hindi malayang kaayusan.

Apo ni Samuel si Heman na mangaawit, ang angkan ng propeta na bumaling sa musika. Tinatawag ng 25:5 si Heman na tagakita ng hari at binibigyan siya ng labing-apat na anak na lalake at tatlong anak na babae, na lahat ay sinanay sa pag-awit. Nasa gitna ang Coathita, kasama si Asaph sa kaniyang kanan at si Ethan sa kaniyang kaliwa.

Ang parehong angkan na bumaba sa mga talatang 22–28 ay umaakyat ngayon, mula anak hanggang ama, kaya maaaring pagtabihin ang dalawang bersiyon. Sina Eliel at Thoa dito ay sina Eliab at Nahath doon; lumilitaw ang magkaibang baybay sapagka't dalawang beses ibinigay ang talaan.

Lumilitaw si Suph sa paakyat na talaan kung saan nakatayo si Sophai sa talatang 26. Kapuwa muling lumilitaw sina Mahath at Amasai sa ilalim ni Ezechias, kabilang sa mga Levitang Coathita na naglinis ng templo (2 Mga Cronica 29:12), muling patunay na ipinamamana sa iisang sangbahayan ang mga lumang pangalan.

Kung saan may Uriel, Uzzia at Saul ang talatang 24, may Sophonias, Azarias at Joel naman dito. Alam na dalawang pangalan ng iisang tao ang Azarias at Uzzias, sapagka't Azarias ang tawag kay haring Uzzias sa buong 2 Mga Hari 15, kaya maaaring kahit isa sa mga pagkakaiba ay iisang lalake sa dalawang pangalan.

Ito ang angkang tinatawag ng mga pamagat ng awit na mga anak ni Core, na pinagkakautangan ng Mga Awit 42–49, 84–85 at 87–88. Pinangalanan si Heman sa pamagat ng Mga Awit 88. Nagmula ang pangunahing mangaawit ng koro ni David sa lalaking bumangon laban kay Aaron at nilamon ng lupa.

Ang lahi ni Heman lamang sa tatlo ang lumalampas kay Levi hanggang kay “Israel”, dalawang pu't dalawang salinlahi sa itaas niya, ang pinakamahaba sa kabanata. Isinasara ito nina Ishar at Coath gaya ng pagkakatayo nila sa Exodo 6. Ang mangaawit na nasa gitna ng kaayusan ang may pinakamahabang lahi.

Ang “kaniyang kapatid” ay kapuwa Levita, sapagka't kabilang si Asaph sa sangbahayan ni Gersom. Ang kanan ang lugar ng karangalan. Labindalawang awit ang may pangalan ni Asaph, ang 50 at 73–83, at binabanggit ng 2 Mga Cronica 29:30 ang pagpupuri sa mga salita ni David at ni Asaph na tagakita.

Michael, Baasias at Malchias: dalawa sa tatlo ang may banal na pangalan, at ang Malchias ay “ang aking hari ay si Yah”. Wala nang ibang lugar na may Baasias. Umaakyat ang lahi sa mga lalaking kilala lamang dahil sa kanilang puwesto sa angkan, at walang gawang nakakabit sa sinoman sa kanila.

Kung itatabi sa talatang 21, mukhang dalawang anyo ng iisang pangalan ang Athanai at Jeothrai, at dalawang anyo ng isa pa ang Adaia at Iddo. Iisa ang baybay ng Zera sa dalawa. Dalawang ulit lumilitaw ang angkan ni Gerson sa magkaibang anyo, at wala sa dalawa ang itinuwid upang tumugma sa isa.

Gersonitang ninuno ni Asaph ang Ethan na ito, hindi ang Meraritang mangaawit na si Ethan ng talatang 44. Dito ay anak ni Simi at apo ni Jahat si Zimma, samantalang sa talatang 20 ay anak ni Jahath si Zimma. Isang salinlahi ang pagkakaiba ng dalawang talaan ng sangbahayan.

Labing-limang pangalan lamang ang angkan ni Asaph hanggang kay Levi, laban sa dalawang pu't tatlo ni Heman, bagaman magkasabay silang umawit sa iisang salinlahi. Ipinakikita ng ganito kalayong haba ng lahi ng magkapanahon na pinipili ang mga angkan, iniingatan ang mahahalagang pangalan at nilalaktawan ang iba, isang hinuha mula sa mga bilang.

Mukhang si Ethan ang mangaawit na tinatawag na Jeduthun sa ibang lugar (16:41; 25:1), at nasa mga pamagat ng Mga Awit 39, 62 at 77 si Jeduthun. Si Chisi ay ang Cusaias ng 15:17. Ang kaliwa ang bumubuo sa kaayusan, at nakatayong magkakasama ang tatlong sangbahayan ng Levita sa iisang hanay ng mga mangaawit.

Ang Hasabias, “isinaalang-alang ng Panginoon”, ay isa sa pinakakaraniwang pangalan ng Levita sa 1 at 2 Mga Cronica, Ezra at Nehemias. Pangalan ng dakilang saserdote ang Hilcias mula sa talatang 13, ngunit Merarita ang Hilcias na ito. Kapangalan ni Amasias ang isang hari ng Juda. May Yah ang tatlong pangalan.

Ibinigay ng Mga Bilang 4:31–32 sa mga Merarita ang pinakamabigat na pasan sa ilang, ang mga tabla, barakilan, haligi at tungtungan ng tabernakulo. Himig na ngayon ang dala ng kanilang inapo. Ang Bani ay “itinayo”, at ang Semer ay “tagapag-ingat” o “bantay”.

Ginagawang magkapatid nina Exodo 6:19 at ng talatang 19 sa itaas sina Mahali at Musi, mga anak ni Merari. Dito ay anak ni Musi si Mahali, kaya maaaring dala ng pamangkin ang pangalan ng kaniyang tiyo, o pinaikli ang talaan. Labing-apat na pangalan ang lahi ni Ethan hanggang kay Levi.

Ang “nangahalal” ay netunim, “ibinigay”, ang salita ng Mga Bilang 3:9: ang mga Levita ay lubos na ibinigay kay Aaron mula sa Israel. Sa ilang, pagbubuhat ang kahulugan ng paglilingkod na iyon: ang mga Gersonita sa mga tabing, ang mga Coathita sa mga banal na sisidlan, ang mga Merarita sa balangkas. Sa iisang katawang ito kinuha ang mga mangaawit.

Nasa looban ang dambana ng handog na susunugin, bukas sa langit; nasa loob naman ang dambana ng kamangyan sa harap ng tabing. Nang kumuha si haring Uzzias ng suuban upang siya mismo ang magsunog ng kamangyan, hinadlangan siya ng mga saserdote at sumibol ang ketong sa kaniyang noo (2 Mga Cronica 26:16–19). Ang “Moises na lingkod ng Dios” ay titulong paulit-ulit na ibinibigay sa kaniya ng aklat.

Muling ibinigay ang angkan ng mga saserdote, ngayon sa anyong “na kaniyang anak” sa halip na anyong “naging anak ni” ng mga talatang 4–8. Walang bagong pangalang idinagdag. Ang parehong mga lalaking nagsimula sa kabanata ay muling inilista pagkatapos ng mga mangaawit, katabi ng mga tungkulin ng mga saserdote.

Naglingkod ang mga saserdoteng ito sa buong panahon ng Aklat ng Mga Hukom, habang nasa Silo ang tabernakulo, ngunit wala ni isa sa kanila ang pinangalanan ng Mga Hukom. Si Phinees lamang ang binanggit doon, sa digmaan laban sa Benjamin (Mga Hukom 20:28). Ang Zeraias ay “sumikat ang Panginoon”.

Ang Nehemias 11:11 at 1 Mga Cronica 9:11 ay naglalagay kay Meraioth bilang anak ni Achitob, kabaligtaran ng ayos ng talatang ito, kung saan nagmula si Achitob kay Meraioth. Nananatili ang pagkakaiba sa pagitan ng mga talaan, at walang pagtatangkang pagkasunduin ang mga ito.

Humihinto ang ikalawang talaan kay Achimaas, kapanahon ni David. Umabot naman ang una hanggang sa pagkatapon. Ang mga saserdoteng pinangalanan sa tabi ng mga kaayusan ni David ay ang mga saserdote ng sariling panahon ni David, na para bang pinutol ang talaan sa sandaling itinatag ang kaayusan.

Ang “mga kampamento” ay tirot, mga kampong may pader, ang salitang ginamit ng Genesis 25:16 sa mga kampo ng mga anak ni Ismael, at ang “mga hangganan” ay ang kanilang mga nasasakupan. Ang “sa kanila ang unang palad” ay ayon sa Josue 21:10, na nagsasabing sa mga anak ni Aaron lumabas ang unang sapalaran, kaya ang mga saserdote ang unang pumili.

Ang Hebron ang lunsod na doon pinahiran si David na hari sa Juda at doon siya naghari nang pito't kalahating taon (2 Samuel 2:1–4 at 5:5). Malapit dito ang yungib ng Macpela, kung saan inilibing sina Abraham, Isaac at Jacob. Ang unang lunsod ng mga saserdote sa talaan ang siya ring unang lunsod ng hari ni David.

Hiningi ni Caleb ang lupaing maburol na ito sa edad na walong pu't lima, habang hawak pa ito ng mga Anaceo, at sinabing ibigay sa kaniya ang bundok na iyon (Josue 14:10–12). Itinatala ng Josue 21:11–12 ang ganito ring paghahati: ang bayan sa mga saserdote at ang lupain sa palibot nito kay Caleb.

Pangmaramihan ang “mga bayang ampunan” sa Hebreo, bagaman Hebron lamang ang kasunod, at ilan ang pinangangalanan ng ibang mga talaan; maaaring may linyang nawala. Naghimagsik nang maglaon ang Libna laban sa Juda sa ilalim ni Joram (2 Mga Hari 8:22). Kapuwa kasama ang Jathir at Esthemoa sa mga bayang pinadalhan ni David ng samsam mula sa Siclag (1 Samuel 30:27–28).

Ang Hilem ay ang Holon sa Josue 21:15. Dating tinatawag ang Debir na Chiriath-sepher, “lunsod ng aklat” (Josue 15:15). Ang debir din ang salita para sa kaloob-loobang silid ng templo ni Salomon, ang sanggunian (1 Mga Hari 6:5).

Sa Beth-semes bumalik ang kaban mula sa mga Filisteo sakay ng bagong karo na hila ng dalawang gatasang baka, at ibinaba ito ng mga Levita (1 Samuel 6:13–15). Pagkatapos ay tumingin dito ang mga lalake ng bayan at sila'y sinaktan. Isinasama rin ng Josue 21:16 ang Juta sa mga bayang ito ng saserdote, isang pangalang wala rito.

Apat na bayan ng Benjamin ang pinangalanan ng Josue 21:17, simula sa Gabaon; tatlo ang nakalista sa aklat na ito ngunit labing tatlo pa rin ang kabuuan, na nangangailangan ng Gabaon. Sa Gabaon nakatayo ang tabernakulo noong kaarawan ni David (16:39). Sa Anathoth pinauwi ni Salomon si Abiathar (1 Mga Hari 2:26) at doon ipinanganak ang propetang si Jeremias sa isang sangbahayan ng saserdote (Jeremias 1:1).

Ibinigay ng Josue 21:5 ang sampung lunsod na ito mula sa Ephraim, Dan at kalahating lipi ni Manases. Dito ay nalaglag ang Ephraim at Dan, kaya mukhang putol ang pangungusap. Ang “nalabi sa mga anak ni Coath” ay ang mga hindi saserdote.

Nasa hilaga ang lahat ng labing tatlong bayan ng mga Gersonita, mula sa libis ng Issachar hanggang sa kaburulan ng Galilea at sa Basan sa kabila ng Jordan. Ito ang sangbahayang nagmula kina Libni at Simi, nakatira sa hilagang gilid ng lupain.

Hinahati ng Jordan ang labing dalawang bayan ni Merari: ang Ruben at Gad sa silangan, ang Zabulon sa kanluran sa ibabang Galilea. Ang sangbahayang nagbuhat ng balangkas ng tabernakulo ay nakatira na ngayon sa magkabilang pampang ng ilog.

Mahalaga rito ang salitang “ibinigay”: mula sa lupain ng ibang mga lipi kinuha ang mga lunsod, at iniutos ng Mga Bilang 35:8 na magbigay ang bawat lipi ayon sa laki ng kaniyang pag-aari. Apat na pu't walong lunsod ang kabuuan doon (Mga Bilang 35:7). Walang sariling lupain ang Levi.

Ang “mga bayang ito na binanggit sa pangalan” ay tumuturo pabalik sa talaan sa mga talatang 57–60. Sa Josue 21:9, ipinakikilala ng pangungusap na ito ang talaan; dito ay sumusunod ito, sapagka't inilipat ng aklat sa unahan ang mga bayan ng mga saserdote, kasunod mismo ng mga saserdote.

Ang “ilan” sa mga angkan ni Coath ay ang mga Coathitang hindi saserdote, kasama ang sariling sangbahayan ni Moises. Nasa Ephraim ang kanilang mga bayan, sa gitnang kaburulan, sa puso ng naging kaharian sa hilaga.

Muling lumitaw ang pangmaramihang “mga bayang ampunan” na may iisang pangalan lamang, ang Sichem, kung saan binago ni Josue ang tipan at inilibing ang mga buto ni Jose (Josue 24:1 at 32). Nanatiling Cananeo ang Gezer hanggang sunugin ito ng isang Faraon at ibigay bilang dote sa kaniyang anak na babae, ang asawa ni Salomon (1 Mga Hari 9:16).

Kibsaim ang nasa Josue 21:22 kung saan Jocmeam ang nasa talatang ito. Ang Bet-horon ay ang daanan kung saan hinabol ni Josue ang mga haring Amorrheo habang nahuhulog sa kanila ang malalaking granizo (Josue 10:10–11). Pinatibay nang maglaon ni Salomon ang mataas at mababang bayan nito (2 Mga Cronica 8:5).

Ang Ajalon ay ang libis sa Josue 10:12, kung saan inutusan ni Josue ang buwan na tumigil doon. Ibinibilang ng Josue 21:23–24 ang Ajalon at Gath-rimmon sa mga bayan ng Dan, hindi ng Ephraim. Hindi kailanman pinangalanan ang Dan sa kabanatang ito, at wala rin ang talaan ng kaniyang lahi sa mga kabanatang ito.

Tanach at Gath-rimmon ang pinangalanan ng Josue 21:25 dito. Ang Bilam ay ang Ibleam, malapit sa lugar na pinana ng mga tauhan ni Jehu si haring Ochozias ng Juda habang tumatakas (2 Mga Hari 9:27). Ang mga bayan ng kanlurang kalahati ng Manases ang nagsasara sa talaan ng mga Coathita.

Ang Golan sa Basan ay isa sa tatlong lunsod na ampunan na ibinukod ni Moises sa silangan ng Jordan (Deuteronomio 4:43), at sa kaniya nanggaling ang pangalan ng Golan. Ang Astharoth, na ipinangalan sa diyosang Astoreth, ay maharlikang lunsod ni Og, hari sa Basan (Deuteronomio 1:4).

Ang Cedes ay “banal na dako”, karaniwang pangalan ng bayan; Kision ang nasa Josue 21:28 dito. Nasa paanan ng bundok ng Tabor ang Dobrath, sa hangganan ng Zabulon at Issachar. Hawak ng lipi ni Issachar ang matabang libis ng Jezreel.

Hindi ang Ramoth-galaad ang Ramoth na ito, sapagka't iyon ay nasa talatang 80; Jarmuth ang tawag dito ng Josue 21:29. Ang Anem ay En-gannim doon, “bukal ng mga halamanan”. Dalawang talaan ng iisang mga bayan, na nagbago ang anyo ng mga pangalan.

Hawak ng Aser ang kapatagan sa baybayin sa hilaga ng Carmelo patungo sa Tiro. Ang Masal ay ang Misal ng Josue 21:30. Bayan ang Abdon na ito, hindi ang hukom na si Abdon, na isang Ephraimita mula sa Piraton (Mga Hukom 12:13–15).

Ang Ucoc ay Helcath sa Josue 21:31. Ang Rehob ay isa sa mga bayang hindi napalayas ng Aser ang mga nananahan (Mga Hukom 1:31), kaya maaaring hindi lubos na hawak ng Israel sa bawat panahon ang isang bayan ng Levita sa talaan.

Ang Cedes sa Galilea ay lunsod na ampunan (Josue 20:7) at bayan ni Barac, na ipinatawag ni Debora upang labanan si Sisara (Mga Hukom 4:6). Ang Galilea ay ha-galil, “ang palibot” o distrito. Ang Chiriat-haim ay “dobleng bayan”, at Cartan ang nasa Josue 21:32 dito.

Apat na bayan sa Zabulon ang ibinibigay ng Josue 21:34–35 kay Merari, at wala sa apat na pangalan ang tumutugma sa dalawang ito. Ang Thabor ay ang bundok kung saan tinipon ni Barac ang sangpung libong lalake bago bumaba laban kay Sisara (Mga Hukom 4:6 at 14). Ang Rimmono ay may kaugnayan sa salitang granada.

Ang “sa dako roon ng Jordan sa Jerico” ay pariralang ginagamit ng Mga Bilang para sa mga kapatagan ng Moab na hinantungan ng Israel bago tumawid (Mga Bilang 22:1). Ang Beser sa ilang ay lunsod na ampunan (Deuteronomio 4:43). Ang Jasa ay ang Jahaz, kung saan nakipaglaban ang Israel at tinalo si Sehon, hari ng mga Amorrheo (Mga Bilang 21:23–24).

Mula sa ilang ng Chedemoth, “mga dakong silanganan”, nagpadala si Moises ng mga sugo kay Sehon upang humingi ng daan (Deuteronomio 2:26). Inililista ng Jeremias 48:21 ang Mephaath sa mga bayan ng Moab na hahatulan, kaya ang bayang ito ng Levita sa lupain ng Ruben ay naging Moabita nang maglaon.

Ang Ramot sa Galaad ay lunsod na ampunan (Deuteronomio 4:43), ang bayan kung saan napatay si Achab ng palasong pinahilagpos nang walang tiyak na puntirya (2 Mga Cronica 18:33) at kung saan pinahiran si Jehu. Ang Mahanaim, “dalawang hukbo”, ay kung saan sinalubong si Jacob ng mga anghel (Genesis 32:2) at kung saan tumakas si David mula kay Absalom (2 Samuel 17:24).

Ang Hesbon ang punong lunsod ni Sehon (Mga Bilang 21:26). Muling lumilitaw ang Jacer sa 26:31, kung saan sa ikaapat na pung taon ni David ay may nasumpungang mga makapangyarihang lalaking may tapang mula sa sangbahayan ni Hebron. Kapag binilang, apat na pu't dalawang bayan ng Levita ang nasa kabanata laban sa apat na pu't walo ng Mga Bilang 35:7, isang talaang nawalan ng ilang pangalan sa pagkopya.