Pumapasok ang Salita sa mundong kanyang nilikha

Ang “Nang pasimula” ay en arche sa Griego, ang mismong pambungad na mga salita ng Genesis sa Griegong salin ng Matandang Tipan. Sa mga pilosopong Griego, ang Logos o Verbo ay ang katwirang nag-aayos sa sanlibutan, samantalang ang mga Arameong paraphrase ng Kasulatan ay nagsasalita tungkol sa Memra, ang Salita ng PANGINOON na kumikilos para sa Dios. Sa “ang Verbo ay Dios”, may pantukoy sa Griego ang Verbo bilang paksa, kaya hindi mababaligtad ang pangungusap.

Imperpektong en ang pandiwang Griego sa likod ng “nang pasimula'y sumasa Dios”, isang pag-iral na walang patid, at apat na ulit itong ginamit sa dalawang talata. Sa kasunod na talata lumilipat ang Griego sa egeneto, nagkaroon o nalikha, para sa lahat ng ginawa, at muling lumilitaw ang egeneto sa talatang 6 para kay Juan. Iniingatan ng buong pambungad ang pagkakaiba: ang Verbo ay naroon na; ang lahat ng iba ay nagkaroon ng pasimula.

Inilalagay ng mga sinaunang manunulat at ng maraming makabagong edisyon ang tuldok nang mas maaga, pagkatapos ng “hindi ginawa”, kaya ang kasunod na pangungusap ay mababasang ang ginawa sa kaniya ay buhay. Ang nakalimbag na talata rito ay sumusunod sa ibang paghahati, at nagiging dobleng pahayag ang talata: ang lahat ng bagay ay sa pamamagitan niya, at walang anomang ginawa nang wala siya.

Zoe ang salitang Griego para sa “buhay”, at mas madalas itong gamitin ng Aklat ni Juan kaysa sa alinmang aklat ng Bagong Tipan. Ang liwanag ang unang bagay na ipinahayag na magkaroon sa Genesis 1:3, at pinagsasama ng Mga Awit 36:9 ang dalawa: nasa Dios ang bukal ng buhay, at sa kaniyang liwanag ay makakakita tayo ng liwanag.

Pangkasalukuyan ang “lumiliwanag”, nakalagay sa gitna ng mga pandiwang pangnagdaan: hanggang ngayon ay nagliliwanag ang ilaw. Ang pandiwa sa likod ng “napagunawa” ay katalambano, na bumabalik sa 12:35 sa babala na baka sila abutan ng kadiliman, at doon ay malinaw na abutan o datnan ang kahulugan. Dahil sa gamit na iyon, may bigat ang pagbasang “hindi ito nadaig ng kadiliman.”

Muling egeneto ang Griego sa likod ng “Naparito”, nagkaroon o lumitaw, ang pandiwa ng mga bagay na nilikha at hindi ang pandiwa ng Verbo. Hindi kailan man tinatawag ng Aklat ni Juan ang lalaking ito na Bautista; sa Ebanghelyong ito siya ay si Juan lamang, at ang tanging ibang Juan ay ang ama ni Simon (talatang 42 sa pinakamahuhusay na manuskrito).

Patotoo ang dakilang salita ng Aklat na ito: ang pandiwa at ang pangngalan ay magkasamang lumilitaw nang mga apatnapu't pitong ulit sa Juan, laban sa iilan lamang sa Mateo. Ang “upang sa pamamagitan niya'y magsisampalataya ang lahat” ay layunin ding ibinibigay ng Aklat para sa sarili nito sa wakas, sa 20:31, na isinulat ito upang ang mambabasa ay sumampalataya.

Mariin ang pagtanggi, at maaaring kinailangan ito. Sa Mga Gawa 19:1–7 ay may mga alagad sa Efeso na ang bautismo lamang ni Juan ang alam, at isang kasulatang Kristiyano sa kalaunan ang nag-uulat ng mga tagasunod ni Juan na nagsabing siya ang Cristo (Pseudo-Clementine Recognitions 1.60). Iyan ang isang paliwanag kung bakit paulit-ulit itong idinidiin ng Aklat ni Juan.

Alethinos ang “tunay”: totoo at tunay laban sa isang sipi o anino lamang, ang pang-uring ginamit sa tunay na tinapay (6:32), sa tunay na puno ng ubas (15:1) at sa tunay na mananamba (4:23). Ang pariralang “na pumaparito sa sanglibutan” ay maaaring naglalarawan sa bawat tao, o sa ilaw mismo na noo'y paparating sa sanlibutan; kapwa pinahihintulutan ng Griego ang dalawang pagbasa.

Mga pitumpu't walong ulit lumilitaw ang kosmos, “sanglibutan”, sa Juan, higit pa kaysa sa pinagsamang Mateo, Marcos at Lucas. Dito ay tatlo ang kahulugan nito sa iisang talata: ang dakong kinaroroonan niya, ang sangnilikhang ginawa sa pamamagitan niya, at ang mga taong hindi nakakilala sa kaniya.

Nagpapalit ng kasarian ang Griego sa dalawang bahagi ng talata. Naparito siya sa ta idia, neuter, ang kaniyang sariling mga bagay o sariling tahanan; at ang hoi idioi, panlalaki, ang kaniyang sariling mga tao, ay hindi tumanggap sa kaniya. Bumabalik ang pariralang neuter sa 19:27, nang dalhin ng alagad ang ina ni Jesus sa kaniyang sariling tahanan.

Exousia ang salitang isinaling “karapatang”, ibig sabihin ay karapatan o kapamahalaan, hindi lakas. Ang “mga anak” ay tekna, mga supling: inilalaan ng Aklat ni Juan ang huios, anak na lalake, para kay Jesus lamang. Hindi nito kailan man ginagamit ang pangngalang pananampalataya, ngunit mga siyamnapu't walong ulit nitong ginagamit ang pandiwang sumampalataya, kadalasan gaya rito na may eis, sumampalataya patungo sa kaniya.

Maramihan sa Griego ang “dugo”, na parang mga dugo, bunga ng sinaunang akala na ang sanggol ay nabubuo mula sa pinaghalong dugo ng mga magulang; ayon din sa Karunungan ni Solomon (7:2), ang tao ay hinubog sa dugo. Ilang naunang manunulat na Latin ang bumasa nito sa isahan, siya na ipinanganak, at itinuring ang talata na tumutukoy sa kapanganakan mismo ni Jesus.

Monogenes ang “bugtong”: natatangi, iisa sa kaniyang uri. Ginamit ito ng Mga Hebreo 11:17 para kay Isaac, bagaman may ibang anak si Abraham, at ni Lucas para sa kaisa-isang anak ng isang balo (Lucas 7:12). Ang “puspos ng biyaya at katotohanan” ay umaalingawngaw sa pagpapakilala ng Dios sa sarili kay Moises sa Exodo 34:6, sagana sa kagandahang-loob at katotohanan, hesed at emet sa Hebreo.

Perpekto sa Griego ang “sumigaw”, kekragen, na parang nakasigaw na at umaalingawngaw pa ang tinig. Sumisingit dito sa pambungad ang tinig ni Juan, gaya ng pagsingit ng kaniyang pangalan sa talatang 6. Ayon sa Aklat ni Lucas, mga anim na buwang mas matanda si Juan kay Jesus (Lucas 1:36), kaya lalong tumatalas ang “siya'y una sa akin”.

Pleroma ang “kapuspusan”, ang salitang ginamit ni Pablo sa buong kapuspusan ng Dios na nananahan kay Cristo (Mga Taga-Colosas 1:19; 2:9). Ang “biyaya sa biyaya” ay charin anti charitos; ang anti ay kapalit ng, kaya maaaring isang biyayang pumapalit sa isa pa, na ipinaliliwanag ng kasunod na talata, o biyayang patong-patong sa biyaya gaya ng sunud-sunod na alon.

Matapos ang labing-anim na talata ng Verbo, ng ilaw at ng siya, ngayon lamang pinangalanan ng Aklat ang tinutukoy nito: Jesu-cristo. Sa buong Ebanghelyo, ang dobleng pangalang ito ay lumilitaw lamang dito at sa 17:3, sa sariling panalangin ni Jesus.

Sinabi ng Exodo 33:20 na walang taong makakakita sa Dios at mabubuhay. Ang pinakamatatandang manuskrito ay may bugtong na Dios sa halip na “bugtong na Anak”. Exegeomai ang “nagpakilala”: umakay palabas, magpaliwanag, magsalaysay, ang ugat ng salitang eksehesis. Ang “nasa sinapupunan” ay ang puwesto rin ng alagad na nakahilig sa dibdib ni Jesus sa hapunan (13:23).

Mga pitumpung ulit lumilitaw ang “mga Judio” sa Aklat ni Juan, kadalasang tumutukoy sa mga pinuno sa Jerusalem at hindi sa buong bayan; dito ay sinugo ang delegasyon “mula sa Jerusalem”, at Judio sina Juan, Jesus at bawat alagad sa eksena. Ang mga saserdote at mga Levita ang angkop na mga opisyal upang siyasatin ang isang bagong seremonya ng paghuhugas.

Iisang bagay na sinabi nang tatlong paraan ang “ipinahayag, at hindi ikinaila” na sinundan pa ng isa pang pagpapahayag, gaya ng ginagawa ng tulang Hebreo. Ang kaniyang unang mga salita sa Aklat ay ego ouk eimi, hindi ako, na may mariing ako, sa isang Ebanghelyo kung saan paulit-ulit na sasabihin ni Jesus ang ego eimi, Ako nga.

Ipinangako ng Malakias 4:5 si Elias bago dumating ang araw ng PANGINOON; ang “propeta” ay ang propetang gaya ni Moises sa Deuteronomio 18:15–18. Hinihintay ng Patakaran ng Pamayanan sa Qumran ang propeta at ang mga Mesias ni Aaron at ng Israel (1QS 9:11), ang tatlo ring pigurang itinatanong ng delegasyong ito. Bawat sagot ni Juan ay mas maikli kaysa sa nauna.

Mga sugo ang mga delegado, at kailangan nilang mag-ulat pabalik. Ang tanong na “Ano ang sinasabi mo tungkol sa iyong sarili?” ay nagbubukas ng usaping idiriin ng Aklat ni Juan, ang halaga ng patotoo tungkol sa sarili: sa 5:31 sinabi ni Jesus na kung siya lamang ang magpapatotoo tungkol sa sarili ay hindi tunay ang kaniyang patotoo, at ganito rin ang tutol ng mga Fariseo sa 8:13.

Sa Marcos at Mateo, ang manunulat ng Ebanghelyo ang naglalapat ng Isaias 40:3 kay Juan; dito si Juan mismo ang naglalapat nito sa kaniyang sarili. Ang dalawang pandiwa ni Isaias, ihanda at tuwirin, ay pinagsama sa iisang “Tuwirin ninyo ang daan ng Panginoon”. Binanggit din ng pamayanan sa Qumran ang talatang iyon bilang dahilan ng kanilang pag-alis sa ilang upang ihanda ang daan (1QS 8:13–14).

Maaaring mangahulugan ang Griego na mga Fariseo ang mga sinugo, o na may ilang sinugo ng mga Fariseo, isang ikalawang pangkat. Alinman dito, may dahilan ang mga Fariseo, na mahigpit sa kalinisan at sa paghuhugas, na pansinin ang isang taong naglulubog ng mga Judio sa ilog.

Ang mga paghuhugas na panrelihiyon ng mga Judio ay ginagawa ng tao sa kaniyang sarili at inuulit; si Juan ang nagbibigay ng kaniya, at minsan lamang. Ipinapalagay ng tanong na ang bagong bautismo ay nauukol sa isa sa mga hinihintay na pigura, at nangako ang mga propeta ng tubig na naglilinis sa mga huling araw, gaya ng pangako ng Dios sa Ezekiel 36:25 na wiwisikan niya ng malinis na tubig ang kaniyang bayan.

Perpekto ng histemi ang “nakatayo”: may isang tumindig na at nananatili sa gitna ninyo. May paniniwala noon na mananatiling di kilala ang Mesias hanggang siya'y ihayag; sa Dialogo kay Trypho ni Justino Martir (8.4), sinasabi ng nagsasalitang Judio na ang Cristo, kung dumating na nga, ay di kilala hanggang pahiran siya ni Elias. Inuulit ng Aklat ni Juan ang paniniwalang ito sa 7:27.

Ang “panali ng kaniyang pangyapak” ay ang tali ng sandalyas, at gawain ng alipin ang pagkakalag nito. Sinasabi ng isang huling kasabihang rabiniko na dapat gawin ng alagad para sa kaniyang guro ang lahat ng ginagawa ng alipin, maliban sa pagkakalag ng kaniyang sandalyas (Ketubot 96a). Kaya inilalagay ni Juan ang sarili na mas mababa pa sa isang alagad.

Karamihan sa mga naunang manuskrito ay may “Betania, sa dako pa roon ng Jordan”, gaya ng nakalimbag dito, at hindi ito ang Betania malapit sa Jerusalem sa kabanata 11. Walang nakitang Betania sa tabi ng ilog si Origenes kaya pinili niya ang Betabara, bahay ng tawiran, isang pagbasang nasa ilang manuskrito. Pinagtatalunan pa rin kung saan ang dakong ito sa silangan ng Jordan.

Sa “Nang kinabukasan” nagsisimula ang pagbilang ng mga araw (mga talatang 29, 35, 43, at saka ang ikatlong araw sa 2:1) na ginagawang isang linggo ang pagbubukas ng Aklat. Airo ang “nagaalis”, buhatin at dalhin palayo, at nasa pangkasalukuyan ito. Isahan ang “kasalanan”, ang kasalanan ng sanlibutan na itinuring na iisang pasan.

Wika ng pagsunod sa isang guro ang “Sa hulihan ko'y dumarating”: opiso mou, sa likuran ko, ang parirala sa Marcos 1:17 nang tawagin ni Jesus ang mga mangingisda na sumunod sa kaniya. Maaaring magmukhang isa si Jesus sa mga tagasunod ni Juan; sinasabi ni Juan na ang nasa likuran niya ay nauuna sa kaniya. Aner ang “lalake”, isang lalaking may sapat na gulang.

Phaneroo ang pandiwa sa likod ng “mahayag”, paboritong pandiwa ng Aklat na ito at ng 1 Juan para sa pagpapakita ni Jesus ng kaniyang sarili: sa Cana ay “inihayag ang kaniyang kaluwalhatian” (2:11). Isa lamang ang layuning ibinibigay ni Juan sa kaniyang pagbabautismo: upang makita ng Israel ang taong ito.

Wala saanman sa Aklat ni Juan ang salaysay ng pagbabautismo kay Jesus; iniuulat lamang ni Juan ang kaniyang nakita. Maaaring ipinaaalaala ng kalapati ang Espiritung sumasa ibabaw ng tubig sa Genesis 1:2, na inihambing ng isang kasabihang rabiniko sa kalapating lumilipad sa ibabaw ng kaniyang mga inakay (Hagigah 15a), o ang kalapati ni Noe sa ibabaw ng tubig ng baha.

Ipinangako ng Isaias 11:2 na ang Espiritu ng PANGINOON ay mananahan sa kaniya, ang mismong pananahang pinababantayan kay Juan. Tinupad ang pangako ng pagbabautismo sa Espiritu Santo sa dulo ng Aklat, nang hingahan ni Jesus ang mga alagad at sabihing tanggapin nila ang Espiritu Santo (20:22).

Ilang sinaunang saksi, kasama ang unang kamay ng Codex Sinaiticus, ay may hinirang ng Dios sa halip na “Anak ng Dios”, na umaalingawngaw sa Isaias 42:1, kung saan tinawag ng Dios ang kaniyang hinirang at sinabing inilagay niya ang kaniyang Espiritu sa kaniya. Nasa perpekto ang “aking nakita” at ang “pinatotohanan”: nakita ko na, nakapagpatotoo na ako, at nananatili ang patotoo.

Pluperpekto sa Griego ang “nakatayo”, nakatayo na noon, na parang naghihintay na roon si Juan. Muling binabanggit ng Aklat sa 3:25 at 4:1 na may sarili siyang mga alagad. Dalawa sa kanila ang magiging unang mga alagad ni Jesus.

Emblepo ang “tiningnan”, ititig ang mata, ang pandiwang ginamit din sa pagtingin ni Jesus kay Simon sa talatang 42. Inulit ang titulo sa mas maikling anyo, wala na ang “na nagaalis ng kasalanan ng sanglibutan”, at sa pagkakataong ito ay napalakad nito ang dalawang lalake.

Dalawa ang kahulugan ng akoloutheo, ang pandiwa ng “nagsisunod”: lumakad sa likuran ng isang tao at maging kaniyang alagad, at kapwa nangyayari rito. Walang pagtawag mula kay Jesus sa unang eksenang ito ng pagiging alagad; sumunod sila dahil sa salita ni Juan.

Tanong ang unang mga salita ni Jesus sa Aklat ni Juan, at bumabalik ang tanong na iyon: itatanong niya kung sino ang hinahanap ng mga huhuli sa kaniya (18:4), at kay Maria Magdalena sa libingan (20:15). Meno ang pandiwa ng “tumitira”, manatili, ang pandiwang ginamit sa Espiritung nananatili sa kaniya (mga talatang 32–33).

Kung bibilang mula sa pagsikat ng araw, ang ikasampung oras ay mga ikaapat ng hapon, sapat na huli upang doon na sila magpalipas ng gabi. May ilang nagsabing mula hatinggabi bumibilang si Juan, kaya ikasampu ng umaga, ngunit iilan ang may ganitong pananaw. Ang eksaktong oras ay uri ng detalyeng natatandaan ng tao mula sa araw na nagbago ang kaniyang buhay.

Pangalang Griego ang Andres, na ang kahulugan ay matapang o lalaking-lalake, gaya rin ng kay Felipe. Sa bawat paglitaw ni Andres sa Aklat na ito ay may dinadala siya kay Jesus: ang kaniyang kapatid dito, ang batang may mga tinapay (6:8–9), at ang mga Griegong nagnais makakita kay Jesus (12:22).

Pagbaybay na Griego ang “Mesias” ng Arameong meshiha, pinahiran; sa Bagong Tipan ay sa Juan lamang ito lumilitaw, dito at sa 4:25, at sa dalawang pagkakataon ay isinalin ito para sa mambabasa. Ilang manuskrito ang may sa umaga, o siya ang unang nakasumpong, sa halip na “Una niyang nasumpungan”.

Ang pinakamahuhusay na manuskrito ay may “anak ni Juan”, gaya ng nakalimbag dito, at hindi Jonas. Ang Cefas ay Arameong kepha, bato, ang pangalang karaniwang ginagamit ni Pablo para sa kaniya (1 Mga Taga-Corinto 1:12; Mga Taga-Galacia 2:9). Sa Mateo, sa Cesarea ni Filipo nangyari ang pagpapangalan (16:18); sa Juan, sa unang pagkikita, bilang pangako: “tatawagin kang Cefas”.

Ngayon lamang tumawag si Jesus mismo ng isang tao sa Aklat ni Juan. Ang “Sumunod ka sa akin” ay halos huling mga salita rin niya sa Aklat, na sinabi kay Pedro sa pampang ng dagat (21:19–22).

Ang Betsaida, bahay ng pangingisda, ay malapit sa dakong pumapasok ang Jordan sa Dagat ng Galilea; muli itong itinayo ni Felipe na tetrarka at pinangalanang Julias (Josephus, Antiquities 18.28). Sa Capernaum inilalagay ni Marcos ang bahay nina Simon at Andres (Marcos 1:29), kaya maaaring lumipat sila roon, o kapwa sa dalawang bayan nauugnay ang pamilya.

Ang pangalang Natanael, ibinigay ng Dios, ay hindi kailan man lumilitaw sa Mateo, Marcos o Lucas. Madalas siyang itinuturing na si Bartolome, na sumusunod kay Felipe sa kanilang mga talaan ng Labindalawa, at sinasabi ng 21:2 na taga-Cana siya. Karaniwang paraan ng pagpapangalan sa isang lalake ang “anak ni Jose”, at nakatabi ito sa “bugtong ng Ama” ng pambungad.

Hindi kailan man nabanggit ang Nazaret sa Matandang Tipan, kay Josephus, o sa mga naunang kasulatang rabiniko; isa itong nayon na marahil ay may ilang daang tao lamang. Taga-Cana si Natanael, ilang milya sa hilaga, kaya maaaring may paghamak ng isang kapitbahay sa kaniyang tanong.

Si Jacob, na pinangalanang Israel, ang tao ng daya sa Biblia: sinabi ni Isaac na dumating ang kapatid ni Esau na may katusuhan (Genesis 27:35), at dolos ang salitang Griego roon, ang salita ring isinaling “daya” rito. Pinagpapala ng Mga Awit 32:2 ang tao na walang daya sa kaniyang espiritu. Babalik kay Jacob ang talatang 51.

Nagbibigay ng lilim ang puno ng igos, at inilalarawan ng mga huling salaysay na rabiniko ang mga guro na nag-aaral ng kautusan sa ilalim nito. Larawan din ng kapayapaan sa mga propeta ang pag-upo sa ilalim ng sariling puno ng igos (Mikas 4:4; Zacarias 3:10). Ang tanong ni Natanael na “Saan mo ako nakilala?” ang kaniyang unang pag-amin.

Pinagsasama ng Mga Awit 2 ang kaniyang dalawang titulo: inilagay ng Dios ang kaniyang hari sa banal na bundok ng Sion, at tinawag niya itong kaniyang Anak (Mga Awit 2:6–7). Isisigaw ng karamihan sa pagpasok sa Jerusalem ang “Hari ng Israel” (12:13), at sa titulong nakalagay sa krus ay mababasa ang Hari ng mga Judio.

Walang tandang pananong ang Griego, kaya maaaring tanong ito o pahayag: dahil sinabi ko sa iyo, kaya ka sumasampalataya. Ang “mga bagay na lalong dakila” ay tumuturo sa mga salita ni Jesus sa 5:20, na ipakikita ng Ama sa Anak ang lalong dakilang mga gawa upang sila'y mangagtaka.

Amen na inulit ang “Katotohanan, katotohanang”, anyong sa Juan lamang matatagpuan, mga dalawampu't limang ulit at laging mula kay Jesus. Maramihan ang “ninyong”. Sa Genesis 28:12, ang Hebreong sa ibabaw niyaon ay maaari ring basahing sa ibabaw niya, at itinuring ng isang midrash na rabiniko na ang mga anghel ay umaakyat at bumababa kay Jacob mismo (Genesis Rabbah 68:12).